earmark 1) адзнака, адметная рыса, адметнасць, адмена

2) адкладаць (грошы), асігнаваць сродкі

Outlining how he would spend the extra ?1.4bn earmarked for housing in this week's spending review, Mr Prescott said he wanted to see at least 200,000 new homes in the growth areas of Milton Keynes. (G.)

east усход

East African Economic Community Усходнеафрыканская эканамічная супольнасць

East block countries краіны усходняга блоку (да 1991 году, усе краіны, што ўваходзілі ў Арганізацыю Варшаўскай Дамовы)

the East Усход (як назва рэгіёну)

eastern усходні

Eastern European Mutual Assistance Treaty Дамова пра узаемадапамогу краінаў Усходняй Еўропы

echelon 1) эшэлон

2) інстанцыя, звяно

One is excessive use of the verb 'to map', a word which should have concrete, geographical precision, but is misapplied by scholars trying to describe ways of linking together different echelons of experience. (LRB)

eclectic эклектычны, рознародны, размаісты

economic эканамічны

In the midst of a Europe-wide economic slowdown, it was of course ingenuous of Mr Raffarin to suggest that the landmark Socialist law was the main source of France's problems. (G.)

Economic and Monetary Union (EMU) Эканамічны і грашовы звяз (які паўстаў у працэсе інтэграцыі краінаў Еўрапейскай супольнасці з мэтай пераходу да адзінай валюты).

Economic and Social Council Эканамічная і Сацыяльная Рада (у ААН)

economic arteries эканамічныя артэрыі, магістральныя шляхі

economic boom эканамічны бум

economic chaos эканамічны хаос

Economic Commission for Europe (E.C.E.) Еўрапейская эканамічная камісія ААН, ЕЭК

economic crisis эканамічная крыза\крызіс

economic depression эканамічная крыза\крызіс, эканамічная дэпрэсія

economic disarray эканамічная няпэўнасць

economic disparity эканамічная няроўнасць

economic embargo эканамічнае эмбарга

economic expansion эканамічная экспансія

economic fluctuation эканамічныя хістанні, эканамічная няўстойлівасць

economic mobilization эканамічная мабілізацыя

economic nationalism эканамічны нацыяналізм

economic plight эканамічная сітуацыя (звычайна крытычная, цяжкая)

economic potential эканамічны патэнцыял

economic prosperity эканамічны росквіт

economic recession эканамічны спад, рэцэсія

economic reforms эканамічныя рэформы

economic sanctions эканамічныя санкцыі

economic sector эканамічны сектар, галіна эканомікі

economic stability эканамічная стабільнасць

economic stagnation эканамічная стагнацыя

economic summit эканамічны саміт

economic union эканамічны звяз

upsurge in economic activity падвышэнне эканамічнай актыўнасці

economic viability эканамічная жыццяздольнасць

economic war/ warfare эканамічная вайна

in economic terms з гледзішча эканомікі

economical эканомны, ашчадны

In communities where appropriate sites are available, sanitary landfills usually provide the most economical option for refuse disposal. (En. B.)

economics 1) эканоміка, народная гаспадарка

2) эканамічная тэорыя, эканамічная навука

You will need at the very minimum a 2nd class honours degree in economics. (F. Off.)

economist эканаміст (спецыяліст\адмыслоўца у галіне эканомікі, эканамічных навукаў; спецыяліст па эканамічных пытаннях)

economy 1) гаспадарка, эканоміка, народная гаспадарка

2) арганізацыя, структура, сістэма, уклад

On the economy, the success of the single market is widely acknowledged. (Ec.)

economy measures эканамічныя захады

ailing economy хворая, слабая эканоміка

balanced development of the national economy збалансаванае, гарманічнае эканамічнае развіццё

balanced economy збалансаваная эканоміка

export-driven economy эканоміка, арыентаваная на экспарт

free (market) economy рынкавая эканоміка

laissez-faire economy дзяржаўнае неўмяшальніцтва ў прыватны бізнэс і гандаль

lopsided economy аднабокая, незбалансаваная эканоміка

Mainly, the changes were for the better: a vastly increased number of countries wishing to adopt liberal trading rules to join the market economy, and thus aligning their interests mainly with those of the West. (Ec.)

oil-driven economy эканоміка, залежная ад экпартавання нафты

one-crop economy эканоміка залежная ад вытворчасці адной сельскагаспадарчай культуры

planed economy планавая эканоміка

political economy палітэканомія

rural economy сельская гаспадарка

sluggish economy застойная эканоміка

sound economy стабільная, здаровая эканоміка

viable economy жыццяздольная эканоміка

ecu, ECU (= European Currency Unit) экю, першая еўрапейская квазі-валюта, якая запачаткавала шлях да ўсталявання адзінай валюты - еўра

edge мяжа, бок, рубеж, мяжа

And mutual ownership still thrives in leading edge businesses, such as Swan Morton, in my own constituency. (Д.)

edge out выпінаць, выпіхаць

on the edge of быць на мяжы нечага, быць гатовым зрабіць нешта

edict загад, указ

editor рэдактар, загадчык разделу (у часопісе, газеце), аўтар уступных артыкулаў

editor in chief галоўны рэдактар

editorial 1) рэдактарскі, рэдакцыйны

2) уступны, рэдакцыйны артыкул

editorial board рэдакцыйная рада

editorialist аўтар уступных, рэдакцыйных артыкулаў

editorship пасада рэдактара

educative (спалуч. з policy) выхаваўчы, педагагічны, асветніцкі

effect 1) вынік, наступства

2) дзеянне, уплыў

3) моц, эфект, эфектыўнасць

4) сэнс, змест, намер

The widening is likely to worry US manufacturers, already concerned about the effect China's currency peg is having on US competitiveness. (BBC)

bring into effect ажыццяўляць

cause and effect прычына і вынік

come/ go into effect набываць сілу\браць моц (пра юрыдычны дакумент)

ease the effects of змякчаць вынікі нечага

in effect насамрэч, узапраўду

In the not-too- distant future, we can have what will in effect be online auctions for occupational- income indices, for gross domestic product and for swaps between the GDPs of different nations. (Ec.)

lasting effect устойлівы вынік

net effect сумарны, агульны ўплыў

Michel Lepeltrier reckons the net effect on his business of the 35-hour week has been a 17% increase in his salary bill, a burden which could well drive the company under. (G.)

of no effect безвыніковы

personal effects прыватная маёмасць, асабістыя рэчы

put into effect ажыццяўляць, рэалізаваць

remain in effect заставацца ў сіле (пра закон, загад)

side effects пабочныя эфекты, пабочнае дзеянне

take effect браць сілу, здарацца

undesirable effect непажаданае наступства

wide-ranging effects шырокамаштабныя наступствы

yo-yo effect эфект флюгера, нестабільная сітуацыя

effective 1) дзейсны, выніковы

2) дзейны, які мае сілу

We are being submitted more and more to the continual and effective pressure of the big transnational corporations, the only ones who win and who lack any kind of real representative power. (G.)

effective date дата набыцця праўнай моцы (пра дамову, закон)

efficiency 1) дзейснасць, выніковасць

2) прадукцыйнасць, вытворчасць

Our broad agenda in the Convention on the Future of Europe has been to promote proposals which inject a greater degree of efficiency into the Union's institutional structure. (F. Off.)

efficient 1) дзейсны, выніковы

2) рацыянальны, мэтазгодны

3) кваліфікаваны, падрыхтаваны, спрактыкаваны

We are striving to make these services more efficient – for example with better systems performance monitoring for the police and enormous investments in information technologies. (Д.)

efficient staff кваліфікаваныя службоўцы

effigy выява, партрэт, вобраз

He was buried in the abbey church of Fontevrault, where Henry II and Queen Eleanor are also buried, and his effigy is still preserved there. (En. B.)

burn in effigy публічна спаліць чыюсьці выяву

effort 1) спроба, намаганне, намер

2) поспех, дасягненне

For Ms Ebadi and her colleagues the peace prize is like a shot in the arm for their efforts. (G.)

ceaseless effort сталае, бязупыннае намаганне

concerted efforts супольныя намаганні

I'm confident that Bulgaria will be ready to accede in 2007, but it will require a continued concerted effort. (F. Off.)

dedicated efforts намаганні, скіраваныя на нешта

determined efforts заўзятыя, упартыя намаганні

exert every effort зрабіць усё магчымае

extensive efforts вычарпальныя захады

flat-out effort максімальнае намаганне

fruitless/ wageless efforts марныя намаганні

last-ditch efforts шалёныя намаганні

massive efforts тытанічныя намаганні

ongoing efforts няспынныя намаганні

organized efforts арганізаваныя намеры

peace efforts мірныя намеры, намеры па ўсталяванні міра

A massacre of 45 Amerindians in December 1997 heightened tensions, and subsequent peace efforts made little headway. (Ec.)

put out efforts прыкладаць намаганні

spare no efforts прыкласці ўсе намаганні

sustained efforts працяглыя спробы

unсeasing/ unflagging/ untiring efforts бязупынныя, нястомныя намаганні

united efforts супольныя намаганні

war effort паваенная эканоміка (перан.)

zealous efforts актыўныя спробы

egalitarian 1) прыхільнік роўнапраў’я, змагар за роўнапраў’е

2) эгалітарны, які сцвярджае вартасці роўнапраў’я, заахвочвае да эгалітарызму, або адзначаны эгалітарызмам

This type of economy prevails in the egalitarian type of preliterate societies and in the folk type of artistic cultures. (En. B.)

egalitarianism пераканананасць ў тым, што ўсе людзі роўныя, асабліва ў аспекце сацыяльных, эканамічных і палітычных правоў і прывілеяў, эгалітарызм

egghead (нефарм.) інтэлектуал, разумнік\усяведа (з адценнем пагарды)

elect 1) абіраць на пасаду (галасаваннем)

2) абраны; абраны на нейкую пасаду, на кіраўніцтва, але яшчэ афіцыйна не зацверджаны

And the representatives who elected Iain Duncan Smith less than two years ago had to watch as bystanders while various senior party members plotted his Brutus moment. (BBC)

the elect выбраннік (выбраннікі)

fail to elect не абраць, аддаць перавагу іншаму кандыдату

elected абраны

And I want to pay tribute to the man who is leading that charge – the directly-elected member for Edinburgh Pentlands: David McLetchie. (BBC)

elected senator абраны сенатар

election выбары, выбарчая кампанія, абранне (на нейкую пасаду ў выніку выбараў), выбар (з некалькіх альтэрнатываў)

It is local Tory parties who decide whether or not their MPs are allowed to stand again at the next election. (BBC)

board election выбары кіраўніцтва

election board (паліт.) камісія з прадстаўнікоў дзвюх вядучых палітычных партый для назірання за правядзеннем выбараў; звычана складаецца з трох прадстаўнікоў і двух сакратароў, якія прызначаюцца афіцыйнымі ўладамі акругі на кожным выбарчым участку.

election campaign выбарчая кампанія

Otherwise the Democrats will be able to scream whitewash through the election campaign. (G.)

election card запрашэнне на выбары, абвестка

election commission выбарчая камісія

election contest выбарчая барацьба

election district выбарчая акруга

election expenses выдаткі на выбарчую кампанію

election for governor выбары губернатара

election for mayor выбары мэра

election fraud махлярства на выбарах

election monitoring маніторынг выбараў, кантроль за хадой выбараў

election precincts (амер.) адміністрацыйная акруга, што належыць да пэўнага выбарчага ўчастка ў горадзе

election propaganda перадвыбарчая агітацыя

election returns вынікі галасавання на выбарах

election roll выбарчыя спісы

election supervisory council рада па наглядзе за выбарамі

contested election выбары, вынікі якіх аспрэчваецца

general elections усеагульныя (амер.: дадатковыя) выбары

With a healthy economy to help the incumbent Labour party, Britain's general election in June 2001 was bound to be tough for the Tories. (Ec.)

gubernatorial elections (амер.) выбары губернатара

incoming elections надыходзячыя выбары

job in election праца на выбарах

local/ nationwide election мясцовыя выбары (выбары ў мясцовыя органы ўлады)/ агульнанацыянальныя выбары

on the eve of the election напярэдадні выбараў

outcome of election вынік галасавання

popular election усеагульныя выбары

presidential elections прэзідэнцкія выбары, выбары прэзідэнта

Last month nigeria took a further step away from the military dictatorships of the past with a second consecutive Presidential election. (F. Off.)

primary election папярэднія выбары, "праймерыз"

put up for election высоўваць сваю кандыдатуру на выбары

regional elections рэгіянальныя выбары

regular elections чарговыя выбары

rig elections фальсіфікаваць выбары

runoff election апошні тур выбараў з удзелам двух кандытаў, якія маюць самы вялікі рэйтынг

senatorial elections выбары ў сенат

sham election фальшывыя, фальсіфікаваныя выбары, сфальшаваныя выбары

snap elections пазачарговыя выбары

special elections дадатковыя выбары

three-cornered election contest трохбаковае суперніцтва на выбарах

uncontested election безальтэрнатыўныя выбары

upcoming elections наступныя выбары

electioneer ладзіць перадвыбарчую кампанію; агітаваць за кандыдата

electioneering перадвыбарчая кампанія, агітацыя

Although critics worried about possible electioneering misconduct, no serious fraud complaints were reported. (En. B.)

elective 1) абіральны, выбарчы

2) які мае выбарчыя правы

3) (амер.) неабавязковы, факультатыўны

They asked for Ceylonese participation in the executive branch, a wider territorial representation in the legislature, and the adoption of the elective principle in place of nomination. (En. B.)

elective assembly/ body выбарчы сход

elective office абіральная пасада

elector 1) выбарца (той, хто ўдзельнічае ў выбарах ці мае права на ўдзел у выбарах)

2) выбарнік, супольнік калегіі выбарнікаў (на выбарах прэзідэнта ў ЗША )

Each state has as many presidential electors as it has representatives in both houses of Congress. (En. B.)

electoral выбарчы, абіральны, электаральны

He means what works for him, and his electoral fortunes. (BBC)

electoral college (амер.) калегія выбарнікаў (асобы, якіх прызначаюць у штатах дзеля выбараў прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта)

electoral debacle гучная параза на выбарах

electoral law выбарчы закон

electoral race выбарчая гонка

electoral register спісы выбарцаў

electoral vote галасаванне

electorate электарат, выбарцы, кантынгент выбарцаў\абіральнікаў

With the lack of a viable alternative, the electorate duly granted him a five-year presidential term. (F. Off.)

corrupt the electorate уводзіць электарат у зман

electorial = electoral

electorial campaign выбарчая / перадвыбарчая кампанія

element элемент, складнік; нейкая (часцей за ўсё невялікая) частка, доля

There is bipartisan unity on the main elements of foreign policy, which was absent even for the Gulf war. (Ec.)

destabilizing element складнік, што спрыяе дэстабілізацыі

the lawless elements in society злачынныя грамадскія элементы

elephant (амер.) слон, эмблема рэспубліканскай партыі

elevate уздымаць, прасоўваць, падвышаць (па службе)

What does one do about the representation of undocumented experiences - of slaves, servants, insurgents, - for which we have to depend on socially elevated, literate witnesses who have access to official records? (LRB)

eligibility 1) права на абранне

2) прыдатнасць, прыймальнасць, здатнасць (для выбара ці перавагі); дадзеныя, неабходныя для таго, каб атрымаць пасаду

Failure to observe the confidentiality of an application may affect eligibility for employment. (F. Off.)

eligible 1) які мае права, можа быць абраным (на нейкую пасаду, сябрам таварыства)

2) прыдатны, пажаданы, прыймальны

Secondary education--with about half of eligible students enrolled--continues for another six years and includes middle school and high school programs of three years each. (En. B.)

elite (франц.) эліта, абраная частка, вяршкі грамадства

the diplomatic elites дыпламатычная эліта

elitism 1) улада ў руках эліты

2) элітызм, арыстакратычная пыха

eloquent красамоўны, які валодае талентам прыгожа прамаўляць

The contrast of the gray cities, towns, and villages of the former Democratic Republic with the picture-postcard lustre of the western sector was an eloquent testimony to the divergences that had to be overcome. (En. B.)

emancipate 1) вызваляць (ад кантроля, залежнасці, рабства\нявольніцтва), эмансіпаваць

2) юрыд. вызваліцца ад нечага, пазбавіцца, збавіцца нечага; вызваляць ад бацькоўскай апекі, абвяшчаць поўнагоддзе

States in the modern world are the things that governments represent, and it was the discovery of representation as a mechanism of government which emancipated states from the confines of geography. (LRB)

emancipated slaves вызваленыя рабы\нявольнікі

emancipated women эмансіпаваныя жанчыны

emancipation вызваленне, збаўленне, эмансіпацыя, разнявольванне, распрыгоньванне

Ms Ebadi credits the Islamic revolutions strict dress code and segregation of the sexes at university with opening the door to emancipation. (G.)

Emancipation Proclamation Дэкларацыя пра вызваленне 1863 года, якая нанесла смяротны ўдар сістэме нявольніцтва ў Злучаных Штатах і папярэднічала ратыфікацыі 13-й паправы ў 1865.

emancipator вызваліцель\вызваляльнік, збавіцель, збаўца

embargo эмбарга, заканадаўчы акт, які стварае забарону (на гандаль)

Despite Un programmes, regional codes of conduct and domestic legislation, far too many weapons end up in places where for reasons of embargos or human rights they should not. (BBC)

arms embargo эмбарга на ўзбраенне

clamp economic/ trade embargo накласці эканамічнае/ гандлёвае эмбарга

food embargo харчовае эмбарга

impose an embargo накласці забарону на нешта

lay/ place under an embargo накласці на нешта эмбарга

lift/ raise/ remove an embargo зняць эмбарга, скасаваць эмбарга

oil embargo эмбарга на нафту

place/ put an embargo on something накладаць эмбарга

trade embargo гандлёвае эмбарга

embassy амбасада, пасольства

embezzle 1) прамантачыць, прасвістаць, марнаваць (грошы, маёмасць)

2) прыўласніваць\прысабечваць (падманам чужыя грошы)

Under Ho-shen's management, the campaign was prolonged so that he and his friends could embezzle money meant for the war effort. (En. B.)

embezzlement раскраданне, растрата, прысабечванне (грошаў, маёмасці падманам)

emblem 1) сімвал, сімвалічная выява, эмблема, знак

2) быць сімвалам/ эмблемай/ знакам нечага

Emblem of Legion of Honor сімвал Ганаровага легіёну (у Францыі)

national emblem дзяржаўны герб

peace emblem сімвал міру

emergency 1) крытычная сітуацыя, непрадбачаны выпадак, аварыя

2) ваеннае становішча, надзвычайнае становішча

A state of emergency was declared and a curfew was imposed. (G.)

in case of emergency у экстрэным выпадку

emigrant эмігрант (не палітычны), перасяленец, высяленец

Even when allowance is made for the subsequent return of some emigrants, it is probable that at least half of the country's adult whites were newcomers after 1965. (En. B.)

emigrate эміграваць, перасяляцца (у іншую краіну)

emigration 1) эміграванне, перасяленне, ад’езд

2) эміграцыя як супольнасць людзей, эмігранты

emigre (франц.) палітычны эмігрант

After 1791 they were further enhanced by the personal testimonies of political emigres. (En. B.)

emirate эмірат

United Arab Emirates Злучаныя Арабскія Эміраты

emissary 1) агент, эмісар

2) (сакрэтны) агент, выведнік, шпег

He was educated at the University of St. Andrews. James IV employed him as his emissary to Rome and to England. (En. B.)

emperor імператар (тытул некаторых манархаў, а таксама асоба, якой гэты тытул належыць)

empire імперыя; вышэйшая ўлада, панаванне, уладанне; тытул імператара

The Roman and Austro-Hungarian empires and, more recently, the Soviet Union were multicultural, polyglot constructions. (BBC)

The Empire style was encouraged by napoleon's desire for a style inspired by the grandeur of imperial Rome. (En. B.)

empire builder заснавальнік імперыі

empire building стварэнне, адбудаванне імперыі

employ 1) прызначэнне, мэта

2) праца, занятак; служба (як стан таго, хто мае працу, у адрозненне ад статуса беспрацоўнага)

3) прапаноўваць працу, наймаць; трымаць на службе

4) выкарыстоўваць, ужываць, дапасоўваць

People appear to stay employed after leaving welfare, though some commentators have worried that a slowing economy might reinflate welfare rolls. (Ec.)

out of employ па-за працай па найму

the employed найманыя працаўнікі

employee службоўца, найманы працаўнік

Similarly, venture-capital firms help young start-up companies by setting up a compensation structure that shields employees from some of the greatest risks of the business. (Ec.)

employer прадпрымальнік, працадаўца, наймальнік

He rammed the point home by taunting Mr McConell with comments by the Liberal Democrats' John Thurso in Westminster, saying manufacturing was in crisis and costs were "crippling" employers. (Ind.)

employment служба, занятак, праца (найманая)

Mr Duncan Smith insisted: "I totally reject claims that I was guilty of financial wrongdoing in the employment of my wife as a diary secretary. (BBC)

full-time/ full employment поўная занятасць, праца поўны працоўны дзень

out of employment без працы

part-time employment частковая занятасць, праца няпоўны працоўны дзень

temporary employment часовая занятасць

empower упаўнаважваць, надаваць паўнамоцтвы, надаваць некаму магчымасць ці права (нешта зрабіць), дазваляць, даваць дазвол

We are also looking at the development of services which empower, enlighten, and enable people to be part of the solution. (Д.)

empress імператрыца

enact 1) прадпісваць, пастанаўляць, ухваляць

2) уводзіць (закон), пастанаўляць

The 20th is the first century in which it is possible to outline a body of general principles of planing law rather than simply listing the types of regulations that one or another jurisdiction has seen fit to enact. (En. B.)

enactment 1) прыняцце, ухваленне закона, наданне закону моцы

2) закон, загад, заканадаўчы акт, пастанова

Each State Party must take the necessary measures to implement its full obligations under the Convention, and in particular the enactment of penal legislation. (F. Off.)

en bloc (франц.) разам, супольна, цалкам

Hawrani and the other Ba'thists who held important offices resigned en bloc from the U.A.R. government in December 1959. (En. B.)

enclave (франц.) анклаў, тэрыторыя, абкружаная чужымі ўладаннямі

encode (спалуч. з message) шыфраваць, пераводзіць нейкі аб’ём інфармацыі з адной камунікацыйнай сістэмы ў іншую

encounter 1) выпадковая сустрэча

2) першы досвед, першае знаёмства

Anticipated encounters with ancient nomadic tribes, the rich diversity of animal life and the added danger from bandits made the trip even more attractive to the modern-day adventurer. (Ind.)

This gauntlet is quietly but rigidly marching down, asking each pedestrian they encounter to state their business for being on the street after curfew. (G.)

encroach ушчымляць (правы), рабіць замах на нешта (перан.)

It is up to the Argentinian courts to decline extradition if they think, as Mr Rajoy argued, that Judge Garzon is encroaching on their patch. (G.)

encroach on somebody’s rights учыніць замах на нечыя правы

encroachment замах, ушчымленне

Usurpation was easier than consolidation, however, and narasimha spent his reign in unsuccessful attempts to stop the encroachment of the king of Orissa. (En. B.)

end 1) канец, край, ускрай

2) мэта; вынік, развязанне

At the end of the day it is about condemning people to destitution. (H.)

end result of negotiation канчатковы вынік перамоваў

meet political ends адпавядаць палітычным мэтам

endorse 1) распісвацца на адваротным баку дакумента

2) індасаваць, рабіць перадатны надпіс

3) пацвярджаць, ухваляць, падтрымліваць, рэкамендаваць

Mr Swiney wanted to know if Scottish Lib Dem leader and Enterprise Minister Jim Wallace endorsed those opinions. (BBC)

endorsement 1) індасамент, перадатны надпіс (на каштоўнай паперы, вэксэлі, чэку і г. д., які служыць пацверджэннем пераходу правоў на гэты дакумент да іншай асобы)

2) пацвярджэнне, падтрымка, ухваленне

Jim Paice MP said the party's endorsement of neighbourhood policing may have won Rastafarian support. (Ind.)

enduring (спалуч. з peace) працяглы, доўгатэрміновы, сталы, трывалы

enemy вораг, антаганіст, праціўнік, супраціўнік, спаборнік

Humanity's enemy is hunger, disease, dictatorship and genocide. (BBC)

an encounter with enemy сутыкненне з ворагам

common enemy супольны, агульны вораг

implacable enemy закляты вораг

mortal enemy люты, смяротны вораг

put the enemy to flight/ on the run прымусіць ворага ўцякаць

relentless enemy бязлітасны вораг

repel/ repulse the enemy адбіць наступ ворага

underestimate the enemy’s strength недаацаніць сілы праціўніка

enforce 1) прымушаць, змусіць, навязваць

2) надаваць законную сілу (пастанове, загаду), ажыццяўляць

The interest that terrorists are now showing in chemical weapons means that no State Party can allow itself to believe that the prohibitions in the Convention do not need to be enforced on its territory. (F. Off.)

enforce discipline забяспечваць дысцыпліну

enforce laws strictly сувора прыкладаць законы

enforce obedience змушаць некага да падпарадкавання

enforceable 1) магчымы, ажыццяўляльны, які можна ажыццявіць

2) юрыд. які мае сілу позвы, які можна прымусова ажыццявіць праз суд, забяспечаны праўнай санкцыяй; забяспечаны выкарыстаннем сілы ці пагрозамі выкарыстаць сілу

Campaigners will highlight the absence of any coherent or enforceable international regulation of the arms trade, which they say is increasing the misery of millions of the world's poor. (Ind.)

enforcement 1) ціск, прымус, уціск

2) нагляд за правядзеннем у жыццё (закона і г. д.)

3) правапрымяненне, прымусовае правядзенне у жыццё

He said officials would step up enforcement of existing restrictions, such as a ban on tourism by Americans. (G.)

enforcement of law правапрымяненне, закона

judicial enforcement судовае правапрымяненне

law enforcement officer супрацоўнік правапрымяняльнага органа, паліцыянт

enfranchise 1) надзяляць выбарчымі правамі,

2) даваць свабоду, вызваляць; надзяляць грамадзянстам

The president did not, however, require them to enfranchise the blacks. (En. B.)

enfranchisement 1) вызваленне (ад нявольніцтва, залежнасці, увязнення і г. д.)

2) надзяленне грамадзянскімі\цывільнымі правамі (асаб. выбарчым правам)

3) надзяленне правам прадстаўніцтва ў парламенце

The rebellion, however, quickened certain processes that were to lead ultimately to the enfranchisement provided by Tudor legislation. (En. B.)

engage 1) падлягаць, падпадаць (пад рызыку)

2) забавязваць, быць забавязаным (фармальна, праўна)

People will have to decide whether they want to engage in it. (G.)

engagement 1) сустрэча, спатканне

2) абавязак, справа, занятак

3) бой, сутычка

The second is that the actions implied by that motive are likely then to draw America into new acts and new types of engagement, whether it likes it or not. (Ec.)

meet one’s engagement выканаць абавязак

naval engagement сутычка на моры

engross 1) паглынаць (увагу, час і г. д.)

2) надаваць дакументу юрыдычную форму

3) манапалізаваць, захапіць у адныя рукі (уладу, капітал і г. д.)

To understand him properly is to re-enact the drama of struggle in which he was engrossed, not by copying it but by living it anew, and in doing so, leaving it open for future revision. (LRB)

engrossed bill (амер.) канчатковы варыянт законапраекта

engrossment 1) набыццё значнай колькасці нечага (акцыяў)

2) наданне дакументу належнай формы

3) (амер.) складанне канчатковага варыянту рэзалюцыі ці закона

enjoy (спалуч. з rights) карыстацца (правамі), валодаць, мець

enlargement павелічэнне, пашырэнне, узбуйненне

We have always seen enlargement as one of the European Union's most important tasks. (BBC)

enlarge павялічваць, пашыраць, узмацняць

A month before the alliance celebrated its 50th aniversary in April 1999, nATO enlarged its membership to admit Poland, the Czech Republic and Hungary. (Ec.)

enlist 1) рэкрутаваць у войска

2) прыцягнуць на свой бок, атрымаць падтрымку

We reflect on the officers and men who having fought valiantly to save Poland in 1939 and 1940, then came to Britain to enlist and carry on the fight. (F. Off.)

enlist a recruit узяць у войска рэкрутам

enlist in the army завербавацца ў войска

en masse (франц.) (спалуч. з resign) супольна, разам

Having elected as their chief Arpad, the Magyars crossed the Carpathians en masse, and easily subjugated the peoples of the sparsely inhabited central plain. (En. B.)

en retard (франц.) позна, са спазненнем

enrol (enroll) 1) рабіцца супольнікам, запісвацца ў шэрагі (якой-небудзь арганізацыі);

2) рэкрутаваць у войска, завербавацца ў войска

As a general union prepared to enroll workers who had been excluded by the rigid requirements of the craft unions, the TGWU enjoyed a remarkable growth. (En. B.)

enroled bill законапраект, прапанаваны на подпіс прэзідэнту (але яшчэ ім не падпісаны)

enrolment (enrollment) занясенне ў афіцыйныя спісы, у рэестр, рэгістрацыя; залучэнне ў супольнікі

There are no academic prerequisites for enrollment in Open University, the aim of which is to extend educational opportunities to all. (En. B.)

ensign 1) сімвал, эмблема

2) знамя, сцяг, харунгва, вымпэль

3) вайсковы чын малодшага афіцырскага складу

The Coast Guard Academy confers on its graduates the bachelor of science degree and a commission as ensign in the U.S. Coast Guard. (En. B.)

entente (франц.) сяброўскае пагадненне паміж групай дзяржаваў

Sharon killed off the entente with Abu Hanoud's assassination. (LRB)

entente cordiale (франц.) [антaнт корд'іaль] сардэчная згода, гл.: cordiale

the Entente (гіст.) Антанта

enterprise прамысловае прадпрыемства, фірма

In yesterday's executive debate on enterprise culture in schools, he even put it on the record in a vivid cri de coeur: "I am a capitalist pig!" (H.)

enterprise culture прадпрымальніцкая культура (шэраг пэўных якасцяў і здольнасцяў, якія характэрныя для прадпрымальніцткай дзейнасці – ініцыятыўнасць, канкурэнтнасць і г.д.)

free enterprise прыватнае прадпрымальніцтва, свабодная ініцыятыва

private enterprise прыватнае прадпрымальніцтва; асабістая ініцыятыва

enthrone узводзіць на трон

In 1591 the Portuguese launched an expedition to Kandy to enthrone Dom Philip, an heir of the dispossessed ruler. (En. B.)

enthronement узвядзенне на трон, прызнанне вышэйшай улады за кімсьці

Mr Kadyrov's enthronement allows the Kremlin to close a chapter of Chechen history. (Ec.)

entitle 1) называць, даваць назву, загаловак;

2) дараваць тытул, права (на нешта)

entitled які мае назву; які валодае правам; паўнамоцны; які атрымаў прававы тытул

Marriage experts said the liberalisation reflected the government's growing acceptance that people are entitled to a private life. (G.)

entitlement імя, назва, найменне

en titre (франц.) (спалуч. з charge d’affaires) цывільны, сталы

entourage (франц.) антураж, атачэнне, світа, афіцыйныя праважатыя

He didn't mention his huge armed entourage or the fact that the area was sealed off before, during and after his visit, which scarcely ensures freedom of access. (LRB)

entrenched (спалуч. з clause, power) той, які ўмацаваўся, укараніўся

entrust даручаць, ускладаць абавязак

The use of the referendum reflects a reluctance to entrust full decision-making power to elected representatives. (En. B.)

entry (entries) права ці прывілей на ўваходжанне, акт ўваходжання

environment наваколле; навакольнае асяроддзе

While we both feel that the WTO should pay more attention to the environment, eliminate inhumane working conditions, we deplore the activities of several malicious individuals. (G.)

environmental які належыць да навакольнага асяроддзя, звязаны з барацьбой супраць забруджвання навакольнага асяроддзя

Environmental organisations welcomed the legislation but voiced concern about investment available to ensure implementation. (BBC)

environmentalism энвайранменталізм (экалагічны рух і палітычныя прынцыпы, звязаныя з барацьбой супраць забруджвання навакольнага асяроддзя)

environmentalist энвайранменталіст (прадстаўнік руху супраць забруджвання навакольнага асяроддзя)

envoy 1) амбасадар, пасол, дыпламатычны прадстаўнік;

2) дэлегат, пасланнік, прадстаўнік, агент, давераная асоба

none of the international representatives attending the meeting, including Un envoys Thorvald Stoltenberg of norway and Japan's Yasushi Akashi, had any inkling of a massacre, he said. (H.)

envoy extraordinary/ par excellence надзвычайны пасол, паўнамоцны міністр

epoch эпоха, век, эра, час

equalitarian = egalitarian

equality роўнасць, роўнапраўе, парытэтнасць

The Weimar Triangle is an excellent example of this - extending our traditional partnerships in a spirit of friendship and equality. (F. Off.)

equality of opportunity роўныя шансы/ магчымасці

judicial equality of states юрыдычнае роўнапраў’е дзяржаваў

racial equality расавае роўнапраў’е

equity 1) справядлівасць, безбаковасць, аб’ектыўнасць

2) правы суд, заснаваны на праве справядлівасці (у Англіі, Ірландыі і ЗША – сістэма заканадаўчых актаў, якія існуюць побач са звычайнымі заканадаўчымі актамі і замяняюць іх у выпадку несупадзення паміж сабой )

The big disappointment in Central Europe has been the slow development of alternatives: capital markets and private equity. (Ec.)

era эра, час, перыяд, эпоха

eradicate знішчаць, выкараняць\вынішчаць, нішчыць

We remain on course too to eradicate polio from the face of the globe by 2005.(Д.)

eradication знішчэнне, выкараненне, прыдушэнне

The eradication of illiteracy was given high priority by the revolutionary government. (En. B.)

erupt (спалуч. з protest) вылівацца (у нейкія дзеянні), прарывацца, выбухаць нечым

The death toll has risen to more than 45 since the protests erupted nearly five weeks ago. (BBC)

eruption выкід, запал, выбух (гневу)

escalate пагаршаць, рабіць больш складанай (сітуацыю); узмацняцца (пра канфлікт), перарастаць у нешта

Armaments races show a similar tendency to escalate, particularly so in an age of rapid technological change. (En. B.)

escalation эскалацыя, павялічэнне маштабаў, узбуйненне; рост, узмацненне (канфлікту)

If they decide to take an alternate path towards further escalation and confrontation, then we will be faced with no choice than to adopt a policy of containment and sanctions. (F. Off.)

escape clause (спалуч. з clause) пункт дамовы, што вызваляе краіну ад адказнасці

escort 1) канвой, эскорт, ахова, прыкрыццё, світа, праваджэнне, праважатыя

2) канваяваць, праваджаць, ладзіць эскорт

Once Serbs needed an nato escort to do this safely. (BBC)

The door of the interrogation centre opens again and a bowed, goggled and shackled prisoner stumbles out, escorted by a guard. (G.)

espionage выведка, шпіанаж

He is one of three people arrested in an espionage inquiry. (Ind.)

espionage den выведчыя сховы

espionage network выведчая сетка

esprit de corps (франц.) гонар мундзіру, каставы дух

establish зрабіць сталым, трывалым; усталяваць, уводзіць; устанаўляць, закладаць, засноўваць, фундаваць

Ex."Before that point is reached we should mobilise our governments to establish as an overarching priority a more equal world income distribution." (Ec.)

establish a custom распачаць звычай

establish a government заснаваць дзяржаву

establish order/ peace усталяваць парадак/ мір

established 1) заснаваны

2) прыняты, усталяваны, укарэнены

3) аўтарытэтны, які заслугоўвае павагі, празнаны, паважаны, дасведчаны

Scottish universities have well-established European conections and a deserved reputation for excellence across the continent. (F. Off.)

establishment 1) заснаванне, усталяванне, закладанне

2) арганізацыя, установа

3) кіроўныя, уплывовыя колы

With young women getting educated in unprecedented numbers, Ms Ebadi senses society is changing in ways that the conservative establishment does not understand. (G.)

establishment of peace and order заснаванне міру і парадку

industrial establishments прамысловыя ўстановы

the Establishment істэблішмент, вышэйшыя кіроўныя колы

estate маёмасць, маёнтак

The chance of being burgled is typically three times as high for people living on council estates than those living in affluent suburban areas. (Д.)

fourth estate "чацвертая ўлада", прэса

ethic этычны, маральны

ethics мараль, этыка, маральнасць

ethnic этнічны, нацыянальны

What we should be aiming to create in this new enlarged Europe is a society in which every individual, of whatever racial or ethnic origin, is able to fulfil his or her potential. (F. Off.)

ethnic conflict этнічны канфлікт

ethnicity этнічная ці расавая прыналежнасць

A pan-nordic identity is built on a common culture, geography, history, ethnicity, love of nature and a shared Scandinavian language. (Ec.)

ethnocentric этнацэнтрычны, нацыяналістычны

ethnocentrism этнацэнтрызм

etiquette этыкет, прыдворны парадак; прафесійная этыка

courtroom etiquette судовы этыкет

international etiquette правілы паводзінаў у дачыненні да міжнародных стасункаў

Eur(o)- першы кампанент складаных словаў, што мае значэнне: “еўрапейскі”

euro еўра, агульная валюта краінаў Еўразвязу

The British, Czech and Polish peoples have every right to be in the European Union and reject the euro and the constitution. (BBC)

EURATOM, Euratom (European Atomic Energy Community) Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі, “Еўратам”

Eurafrican (Euro-African) еўра-афрыканскі, супольны для Еўропы і Афрыкі

As bases for French trading companies that bought slaves, gold, and gum in the Senegal Valley, these two towns became homes of Francophone communities of free Christian Africans and Eurafricans. (En. B.)

Euramerican (Euro-American) еўра-амерыканскі; агульны для Еўропы і Амерыкі

Indians were not taxed; they were not citizens; and yet they often lived, traded, and earned a living in and around Euro-American centres and settlements. (En. B.)

eurobond 1) еўрааблігацыя, еўрабонд

2) аблігацыя амерыканскай карпарацыі, што прадаецца па-за межамі ЗША і аплочваецца ў далярах

It regained a global presence thanks to the development of the Eurocurrency and Eurobond markets in the 1950s and the deregulation of capital and securities markets - in the 1980s. (En. B.)

eurocentric еўрацэнтрычны, еўропацэнтрычны, арыентаваны на Еўропу

Euro-Communism еўракамунізм

Euro-constituency еўраэлектарат, еўрапейскія выбарцы

Eurocracy "еўракратыя", кіроўныя колы Еўразвязу

Eurocrat "еўракрат", супрацоўнік адміністрацыі Еўразвязу

eurocurrency еўравалюта

eurodollar еўрадаляр (унёскі ў далярах, што знаходзяцца на рахунках у банках за межамі ЗША, не абавязкова нават у Еўропе)

euroequity issues еўрапейскія каштоўныя паперы (каштоўныя паперы, што прадаюцца на еўрапейскім рынку)

Euromarket еўрарынак

Euro-MP = MEP супольнік Еўрапарламенту\еўрапарламентэр

Europarliament (European Parliament) Еўрапарламент, адзіная выбарная арганізацыя Еўразвязу, адзіны выбарны міжнанародны заканадаўчы орган у свеце

Europe Еўропа

go into Europe быць часткай Еўропы

Euro-seat = Euro-constituency

Eurosummit еўрасаміт

European еўрапейскі

еўрапеец

European Atomic Energy Committee гл.: EURATOM

European Central Bank Еўрапейскі цэнтральны банк, Еўрапейскі цэнтрабанк, адказны за увядзенне еўра і еўрапейскую крэдытна-грашовую палітыку

European Coal and Steel Community (ECSC) Еўрапейскае Аб’яднанне вугалю і сталі (ЕАВС)

European Commission Еўрапейская камісія, Еўракамісія, выканаўчы орган Еўразвязу

European currency Unit гл. : ecu

European (Economic) Community (EEC) Еўрапейская (эканамічная) супольнасць (ЕЭС)

European Free Trade Association (EFTA) Еўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю (ЕАСГ)

European Monetary Agreement Еўрапейскае валютнае пагадненне (1955 г.)

European Monetary System Еўрапейская валютная сістэма (створаная ў 1979 г. дзеля падтрымкі валютнай стабільнасці ў Еўропе і эканамічнай інтэграцыі еўрапейскіх краінаў)

European Organization of nuclear Research (CERn, ад франц.: Conseil Europeen pour la Recherche nucleaire) Еўрапейская рада па даследваннях у галіне ядравай фізікі

European Space Research Organization (ESRO) Еўрапейская арганізацыя па касмічных даследваннях

European Union, the Еўразвяз

evasion (спалуч. з tax) уніканне, ухіленне (ад абавязкаў, выканання закона, патрабаванняў; клопату), хітрыкі, подступ, выкрут

A two-year period of military service is compulsory for adult men, though draft evasion is widespread. (En. B.)

even-handed (спалуч. з judgement, justice) аб’ектыўны, справядлівы, безбаковы

event (спалуч. з current, march) падзея, праява, акцыя, здарэнне, выпадак

There is no continuously updated narrative that could help them grasp events in the same way or feel part of a common enterprise. (BBC)

ever-increasing (спалуч. з inflation, scale) які няўхільна расце

evidence 1) доказ, пацверджанне, сведчанне

2) сімптом, адзнака, прыкмета

3) факты, дадзеныя, падстава, грунт; доказ (у юрыдычным сэнсе), сведчанне

Yet all they had to do was open their eyes to see that there is scant evidence of that happening in Cancun. (G.)

concrete evidence канкрэтныя доказы

documented evidence задакументаваная пацверджанне

fabricated evidence сфальсіфікаваны доказ

incontrovertible/ irrefutable evidence неаспрэчаны/ бясспрэчны доказ, неаспрэчанае/ бясспрэчнае сведчанне

produce evidence сведчыць у судзе

turn (state’s (амер.)/ King's/ Queen’s) evidence здрадзіць хаўруснікам і сведчыць на баку абвінавачвання

vivid evidence яскравая адзнака

ex- "экс-", "былы", "адстаўны", "ранейшы, мінулы, колішні" - прыстаўка, што праз злучок далучаецца да словаў, якія азначаюць пасады, чыны

exact (спалуч. з reparation)* 1) дакладны, строгі; акуратны, пунктуальны, старанны, пільны, ахайны (пра чалавечы характар і дзеянні); слушны, пэўны, надзейны, бясхібны, строга адпаведны (нечаму)

2) караць, спаганяць, (настойліва) патрабаваць, забавязваць, прымушаць

'The Great Arc' was to measure as long an arc as possible on a meridian, so helping to determine the exact extent to which the earth departs in shape from a sphere. (LRB)

Although 123 people were killed and hundreds more wounded, the main targets escaped, and the government exacted brutal reprisals. (En. B.)

exchange 1) абмен, бартэр (тавараў)

2) замежная валюта, валютны курс

3) мяняць, заменьваць, выменьваць, змяняцца

There have been reports that in the absence of legal advice the men have entered into plea bargains, agreeing to plead guilty to various offences in exchange for reduced sentences. (Ind.)

Businessmen and government officials and judges who exchange money for favours should have only one place in Romania – in prison (F. Off.)

exchange rate/ rate of exchange валютны курс

Also, exchange rates are much affected by capital flows and by monetary policy. (Ec.)

academic/ cultural exchange акадэмічны/ культурны абмен

foreign exchange замежная валюта

exchequer 1) (дзяржаўны) скарб, скарбніца; скарбоўня;

2) грашовыя сродкі, фонды, рэсурсы, фінансы (арганізацыі ці канкрэтнай асобы)

He also made up with Europe and, together with his chancellor of the exchequer, handed the power to set interest rates to the Bank of England." (Ec.)

excise 1) акцыз; (the Excise) акцызнае кіраўніцтва

2) спаганяць акцыз, патрабаваць сплаты акцызаў

3) выразаць, выдаляць, выкрэсліваць, касаваць

It claimed, too, that excise collectors intruded into citizens' private affairs and were a danger to British liberties. (En. B.)

excise tax акцызнае спагнанне (спагнанне ці падатак на акрэсленыя тавары)

Certain arguments can be advanced in favour of excise taxes. (En. B.)

exclude выключаць, выкінуць, не дапушчаць, не дазваляць

The Government won't let them exclude the bullies. (BBC)

exclude from the poll пазбаўляць права ўдзельнічаць у галасаванні, пазбаўляць права голасу

exclusive 1) які выключае, абмяжоўвае (межы ўлады, кантролю і г. д.);

2) недаступны (для шырокіх колаў), прэстыжны, выключны

Alongside these reforms of the council, we need to define where the EU has exclusive power. (Ec.)

exclusive agent агент, надзелены надзвычайнымі правамі

exclusive agency прадстаўніцтва, надзеленае надзвычайнымі правамі

exclusive privileges надзвычайныя правы, прывілеі

execute 1) здзяйсняць, ажыццяўляць, даводзіць да канца

2) выконваць (даручэнне, загад, абавязкі, функцыі)

3) караць смерцю

To this end enterprise minister anounced councils would receive ?40m to execute the executive's latest "vision", Determined to Succeed. (H.)

execution 1) выкананне (працы, абавязкаў, функцый і г. д.), здзяйсненне, ажыццяўленне

2) выкананне фармальнасцяў, афармленне (дакументаў)

3) смяротнае пакаранне

Why did Parliament send a King to his execution? (F. Off.)

execution of a law прыкладанне закона

execution of judgement выкананне, наданне сілы судовай пастанове

stay of execution адтэрмінаванне выканання пастановы

summary execution сумарнае выкананне прысуду

executive 1) выканаўчы, які належыць да структураў выканаўчай улады

2) (the executive) выканаўчая ўлада, орган выканаўчай улады

3) кіраўнік, адміністратар, урадоўца

For Labour, those heady, self-immolating days when national executive meetings, card votes and backroom stitch-ups could determine the party's fortunes ended with Michael Foot's leadership. (BBC)

It beggars belief that within the context of the much-vaunted partnership between the Scottish Executive and the Home Office, this has happened. (H.)

executive agreement (амер.) дамова, якую складае прэзідэнт з замежнай дзяржавай і якая не мае быць зацверджаная ў сенаце

executive board/ committee выканаўчы камітэт

executive branch (of government) выканаўчая галіна ўлады

executive council выканаўчы савет, прэзідэнцкі савет (амер.)

executive department адміністратыўная служба

Executive Mansion афіцыйная рэзідэнцыя выканаўчай улады, афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта ЗША

executive power выканаўчая ўлада

executive session (амер.) закрытае пасяджэнне

executive veto (амер.) вета, якое накладвае кіраўнік выканаўчай улады (прэзідэнт ЗША, губернатар штата)

top-echelon/ top-hat executives кіраўнікі вышэйшага эшэлону

Recently, public policy has focused on preventing a few unscrupulous top executives from unfairly enriching themselves at investors' expense. (Ec.)

executor выканаўца тастаменту, павернік (асоба, якой адказнікам было даручана выкананне сваёй волі ў адпаведнасці з тастаментам); судовы выканаўца; кат

One was his adopted daughter who, I later learned, was his literary executor; I was told that she was of Algerian origin. (LRB)

exempt 1) асоба, вызваленая ад спагнання падаткаў ці вайсковай павіннасці (а таксама тая, якая карыстаецца з іншых прывілеяў і льготаў)

2) вольны, вызвалены (ад падаткаў, абавязкаў, вайсковай павіннасці), пазбаўлены прывілеяў; свабодны, вольны, незалежны, не падлеглы кантролю

The "debtor states" of the United States are particularly notable for the amount and character of the property that may be so exempt. (En. B.)

The number of plans they have to submit to Whitehall will be reduced to a bare minimum and they will be exempt from the government's powers to cap what it sees as excessive increases in council tax. (G.)

exemption вызваленне (ад падаткаў і г. д.)

Exemptions will be made for certain categories of transit passengers with a low level of immigration risk. (Д.)

exemption from military service вызваленне ад вайсковай службы

customs exemption вызваленне ад мыта

exercise 1) ажыццяўленне, выкарыстанне, ужыванне

2) практыкаванне, практыка

The search for the something might anyway be an exercise in futility, given that the essentials of the faith are so hotly contested. (Ec.)

We both need a Europe that returns to work and that exercises an influence in the world in the direction of peace, justice and solidarity. (F. Off.)

exert 1) змагацца, прыкладаць намаганні (для ажыццяўлення нечага)

2) уплываць, ціснуць

As the meeting reached its climax yesterday they were trying to exert all their power and influence in backstairs meetings. (G.)

exertion 1) напруга, намаганне

2) праява (сілы волі, цярпення)

3) выкарыстанне (аўтарытэту)

It is not surprising that the enormous exertions of the last quarter of the 16th century should have been followed by a general mood of introspection and even disenchantment. (En. B.)

exile 1) высылка, выгнанне, дэпартацыя (высылка з дзяржавы ці перасяленне на новае месца жыхарства ў рамах ажыццяўлення крымінальнага ці адміністрацыйнага пакарання)

2) высланец, выгнаннік, эмігрант, сасланы

3) высылаць, выганяць, дэпартаваць, экспатрыяваць

Those Iraqis who do get contracts are often just back from exile. (Ec.)

They could give power to the Iraqis, first by delegating real authority to the Iraqi governing council, made up of exiles. (Ind.)

Long a small provincial centre of wooden houses where, begining in the 19th century, dissidents were exiled, Yakutsk has grown in size and acquired light industries. (En. B.)

place of exile месца высылкі

send into exile высылаць

exiled высланы

During the PLO's Beirut years between 1971 and 1982, Abu Mazen was stationed in Damascus, but then joined the exiled Arafat and his staff in Tunis for the next decade or so. (LRB)

ex officio (лац.) паводле пасады, згодна з абавязкам

ex offico member of a committee супольнік камітэта паводле пасады

exonerate 1) вызваляць (ад адказнасці, абавязкаў), пазбавіць цяжару

2) апраўдаць, аднавіць гонар, рэпутацыю, рэабілітаваць, звярнуць правы

In June 2000 a study showed high rates of error in its use (DnA evidence has exonerated at least 12 death-row inmates). (Ec.)

exoneration апраўданне, рэабілітацыя, вяртанне правоў

expansion экспансія, павялічэнне, узбуйненне, распаўсюджанне, пашырэнне, рост, развіццё

Our policy is not only to systematically reduce the regulatory burden on schools like Tabernacle, but to actively support their foundation and expansion. (BBC)

expansion of bilateral ties пашырэнне двухбаковых сувязяў

expansionism экспансіянізм (палітыка захопу чужых тэрыторыяў і рынкаў збыта)

expansionist экспансіянісцкі

expatriate 1) эмігрант, уцякач, экспатрыянт (асоба, якая пакінула радзіму самаахвотна ці пад прымусам)

2) экспатрыяваць, высяляць, выганяць за межы радзімы

3) эміграваць, перасяляцца са сваёй краіны ў іншую, адмаўляцца ад грамадзянства

As for the expatriate Iraqi opposition, it has always been a motley bunch. (LRB)

The League loan was followed by a flood of private lending, and the expatriated domestic capital returned. (En. B.)

expatriation 1) высылка, выгнанне, экспатрыяцыя, пазбаўленне грамадзянства

2) эміграцыя (перасяленне са сваёй радзімы ў іншую краіну самаахвотна ці пад прымусам, а таксама жыццё за мяжой у выніку такога перасялення)

3) адмаўленне ад грамадзянства

expediency рацыянальнасць, карыснасць, мэтазгоднасць

expedient 1) мэтазгодны, карысны, прыдатны, слушны

2) сродак для ажыццяўлення мэты, падыход, подступ

If the prime minister is unable to control the Assembly effectively or if he considers it expedient, both bodies are dissolved and reconstituted. (En. B.)

expel 1) афіцыйна выключаць (з нейкай арганізацыі), адбіраць правы ці прывілеі сяброўства ў нейкай арганізацыі

2) выганяць, выкідаць

But Labour promised in its election manifesto to democratise the (heavily Tory) Lords, and reform began: the government expelled all but 92 hereditary peers. (Ec.)

expelle (expellees - мн. л.) выгнаннікі

expenditure выдаткаванне грошай, выдаткі, кошты, страты

Total expenditure should be nearly .5bn, yet it is less than bn, and less than bn of that is from developed countries. (Ind.)

expense 1) выдатак, затрата

2) кошт, каштоўнасць, цана (і ў перан. значэнні як камбінацыя эмацыйных і фізічных намаганняў, неабходных для ажыццяўлення нечага)

And never at the expense of the world beyond Europe's borders. (BBC)

expiration канец, заканчэнне (тэрміну)

expire закончыцца, скончыцца (пра тэрмін); згубіць сілу (пра закон)

President Sanchez de Lozada's five-year term in office is not due to expire until 2007. (BBC)

expiry заканчэнне, сканчэнне тэрміну

exploit 1) дзея, вялікі ўчынак, геройства

2) эксплуатаваць, выкарыстаць, карыстацца, гуляць (на нечых пачуццях, слабасці і г.д.), карыстацца з нечага (у сваіх інтарэсах)

Maurice Bishop was murdered by a sectarian rival and most Grenadans were still in shock and mourning when Ronald Reagan exploited the chaos to send in US troops. (G.)

exploitation 1) эксплуатацыя, выкарыстанне ў сваіх інтарэсах,

2) выведка, пошук, выведванне

exploited эксплуатаваны

explosion (спалуч. з population) выбух, буйны рост

explosive 1) выбуховы, разрыўны (пра рэчывы, баявыя прыпасы)

2) выбуховае рэчыва

The relaxed measures were intended to modernise marriage laws at a time when attitudes and lifestyles are changing rapidly as a result of explosive economic growth. (G.)

explosive device выбуховая прылада

explosive issue гарачае, спрэчнае пытанне

explosive situation небяспечнае становішча

export 1) экспарт, тавар, які экспартуецца, аб’ём экспарту (мн. л.)

2) экспартаваць, вывозіць (тавары)

petroleum exports экспарт нафты

export-driven (спалуч. з economy) эканоміка, арыентаваная на экспарт

exportation экспарт, экспартаванне

expose (франц.) паведамленне, спавешчанне, выкладанне

The only account of his career occurs in an expose by Lucian, whose investigations of Alexander's frauds led to a serious attempt on the writer's life. (En. B.)

expose 1) падводзіць пад нейкае ўздзеянне

2) пакідаць без абароны

The nation's populace is increasingly exposed to the intrusion of foreign influences upon their way of life. (En. B.)

ex post facto (лац.) пасля факта, які адбыўся

ex-president экс-прэзідэнт, былы прэзідэнт

express 1) выяўляць, выражаць, выказваць (свае думкі)

2) яскравы, дакладна выражаны

3) тэрміновы, надзвычайны, пільны

In a recent Congressional hearing three former generals from the US Central Command expressed serious and, I would say, crippling reservations about the whole adventure. (LRB)

expression (спалуч. з freedom) выяўленне, выказванне

They committed themselves to allow free expression. (G.)

expropriate 1) экспрапрыяваць, канфіскаваць

2) пазбаўляць асобу ўласнасці, права валодаць нечым

expropriation экспрапрыяцыя, канфіскацыя, адабранне з уласнасці (на грамадскія патрэбы), пазбаўленне асобы права ўласнасці

expulsion звальненне (з працы), выключэнне (з навучальнай установы)

The lack of access to the final appeals system has prompted John Swiney to claim that the combination of expulsions and failure of provision for final appeals is "a national disgrace. (H.)

extempore (спалуч. з speak) 1) імправізаваны, непадрыхтаваны, у імправізаванай манеры

2) без падрыхтоўкі, экспромптам

He had a speaker's voice and a memory that served him well for extempore rejoinders. (En. B.)

extend 1) распаўсюджвацца (на нешта), быць прыкладальным да нечага

2) адтэрміноўваць, адцягваць, працягваць (тэрмін)

3) падаваць у суд пратэст

Park set off into the unknown in 1795 to become the first British explorer to venture into the interior of west Africa and extend the boundaries of African exploration. (Ind.)

extension 1) пашырэнне, распаўсюджанне, мяжа распаўсюджання

2) адтэрміноўка, працягненне

extensive (спалуч. з effort) вялікі, буйны, усеахопны, вычарпальны

You will have to pass an extensive security clearance process prior to joining. (F. Off.)

exterminate знішчаць, ануляваць, ліквідаваць, выкараняць

extermination знішчэнне, вынішчэнне, згуба, выкараненне

extermination camp канцэнтрацыйны лагер

exterritorial = extraterritorial

exterritoriality = extraterritoriality

extinction (спалуч. з political) знікненне, выміранне, згасанне, патуханне

extort спаганяць (грошы), выпытваць (сакрэт)

Olga was the widow of Igor I who was assassinated by his subjects while attempting to extort excessive tribute. (En. B.)

extortion 1) спагнанне грошаў у значным памеры

2) прызначыць завышаныя, рабаўніцкія цэны

extra- "экстра-", "асабліва-", "звыш-", "паза-", прыстаўка, з дапамогай якой фармуюцца складаныя словы са значэннем: "дадатковы, спецыяльны, адмысловы"

extra-constitutional пазаканстытуцыйны

extradite чыніць экстрадыцыю, выдаваць арыштаванага іншай дзяржаве

Croatia has improved its cooperation with The Hague on providing documents, and another wanted ex-general - Janko Bobetko - died before being extradited. (Ind.)

extradition экстрадыцыя (выданне арыштаванага іншай дзяржаве)

extrajudicial 1) пазасудовы, які ажыццявілі ў пазасудовым парадку

2) які не належыць да судовай юрысдыкцыі, да разгляданай справы

3) праведзены з парушэннем належнай законнай працэдуры

The document called for such basic individual rights as freedom of conscience, freedom of expression and association, freedom from arbitrary arrest and detention, and freedom from extrajudicial execution. (En. B.)

extralegal (extra-legal) які не прадугледжаны законам, не падпадае пад дзеянне закону

extra-parliamentary непарламенцкі

extraterritorial (extra-territorial) экстратэрытарыяльны

extraterritoriality экстэрытарыяльнасць

extreme 1) скрайнасць, радыкалізм

2) найбольш аддалены, скрайні, памежны

3) надзвычайны, празмерны, выключны, адмысловы

Technological change and financial liberalisation result in a disproportionately fast increase in the number of households at the extreme rich end, without shrinking the distribution at the poor end. (Ec.)

extremism экстрэмізм

extremist экстрэміст, прыхільнік скрайніх перакананняў, надзвычайных захадаў

eyewitness сведка, відавочнік

He apparently composed his history between 945 and 959, using his high social position to gain eyewitness reports of events from members of the royal court. (En. B.)