Франк Дзювэль: На жаль, мне не вядомыя дасьледаваньні па становішчы ў Беларусі. Прычына палягае ў наступным: цэнтар дасьледніцкае ўвагі быў накіраваны на краіны, што ўвайшлі ў ЭЗ, і якія ўважаліся т.зв. буфэрнымі краінамі. Пасьля іх далучэньня да ЭЗ буфэрнымі сталіся Беларусь, Украіна, Турэччына. Эўрапейскія дасьледаваньні ў галіне міграцыі выяўляюць найбольшую цікавасьць да таго, што робіцца ў Эўразьвязе. На транзытную міграцыю надта не зважаюць. Я ўпэўнены, што разам з пашырэньнем ЭЗ на Ўсход адпаведную ўвагу пачнуць атрымліваць Беларусь, Украіна, Турэччына, міжземнаморскія краіны, такія як Марока.

Зь іншага боку, імігранты з Беларусі далёка ня ёсьць суб’ектам дасьледаваньняў. Няма аніякіх беларускіх дасьледаваньняў у ЭЗ. Крыху дасьледуецца ўкраінская сытуацыя, гэта ажыцьцяўляецца брытанскім Trade Union. Беларуская нелегальная іміграцыя згадвалася ў брусэльскім дасьледаваньні працоўных умоваў польскіх мігрантаў. Там было адзначана, што традыцыйна польскія мігранты атрымліваюць больш высокія заробкі, чым мігранты з Беларусі, Украіны ці Расійскае Фэдэрацыі.

Адна з прычынаў адсутнасьці дасьледаваньняў – гэта палітычныя меркаваньні. Проста існуюць цяжкасьці ў кантактох зь людзьмі зь Беларусі, цяжкасьці на шляху свабоднай дыскусіі наконт сытуацыі. Людзі надзвычай моцна занятыя праблемамі сваёй уласнай краіны.

Я сам крыху займаўся практычна гэтым пытаньнем. Мы ажыцьцяўлялі мізэрнае па маштабох дасьледаваньне ва ўсходніх вобласьцях Польшчы, на беларуска-польскай мяжы каля Горадні, каб высьветліць, якім чынам новы памежны рэжым адбіваецца на мясцовым насельніцтве. Мы размаўлялі з палякамі і беларусамі, якія стаялі ў чэргах на польскім боку мяжы. Палякі казалі нам пра балючасьць новага рэжыму. Ён перарэзаў асабістыя стасункі, ён перарэзаў сямейныя повязі, а таксама гандлёвыя ўзаеміны. Але цяпер палякі трацяць сваіх пакупнікоў на ўсходзе, а беларусы губляюць свае рынкі. Яны мелі карысьць з продажу перадусім сельскагаспадарчых тавараў на польскім рынку; аднак цяперашняе сямігадзіннае чаканьне на мяжы проста сапсуе гэткія тавары. Такім чынам, гэтыя людзі адчулі на сабе адмоўнае ўзьдзеяньне ўвядзеньня новага памежнага рэжыму.

Беларусь ператворыцца ў краіну іміграцыі, падобна Турэччыне і Ўкраіне. Гэтыя дзяржавы ўжо даўно ня проста краіны транзыту. Miгранты затрымліваюцца там, ня могучы рухацца на захад. Межы кантралююцца ўсё лепей, а кошты перавозчыкаў-кантрабандыстаў за перавод праз мяжу растуць. Такім чынам, мігрантам даводзіцца зарабляць. У Турэччыне каб знайсьці неабходныя сродкі патрабуецца ад 3 да 5 гадоў, пaсьля чаго гэтыя мігранты звычайна накіроўваюцца на захад. Я магу дапусьціць альбо прадбачыць паўставаньне падобнае сытуацыі ў Беларусі.

Франк Дзювэль: Я ня пэўны, што гэта сапраўды так. Па-першае, расізм гэта ня толькі праварадыкальныя партыі ды гвалт на вуліцах. Расізм моцна зьнітаваны з палітыкай ды заканадаўствам.

Па-другое, трэба асобна разглядаць кожную эўрапейскую краіну. У Італіі ці Гішпаніі расізму не было, бо раней там ня так шмат мігрантаў.

У Вялікай Брытаніі быў расізм у 60-70-ых гг. XX cт., але ў 80-ых з прыняцьцем дзейснага антыдыскрымінацыйнага заканадаўства, што ўважае расізм злачынствам, сытуацыя істотна зьмянілася.

Па-трэцяе, пытаньне глябалізацыі. У працэсе глябалізацыі мы маем тых, хто выйграў і хто прайграў, і прайграўшыя будуць па абодва бакі мяжы. Мы пабачым бедных, беспрацоўе і незаможныя сем’і ў Эўразьвязе гэтаксама, як мы ўбачым іх у краінах другога і трэцяга сьвету. Глябалізацыя зьмяшчае людзей ва ўмовы канкурэнцыі, спаборніцтва. A кожнае спаборніцтва мае сваіх пераможцаў і прайграўшых. Гэтае спаборніцтва асабліва жорстка б’е па ніжэйшых слаёх грамадзтва. Людзі на Ўсходзе ды на Захадзе змагаюцца за працоўныя мейсцы і жытло. Працоўныя мейсцы перамяшчаюцца, людзі перасоўваюцца ўсьлед за імі, туды, дзе яны ёсьць, і такое спаборніцтва спрычыняецца да паўстаньня складанага становішча. Гэта адна з падстваў ўзьнікненьня ксэнафобіі.

Людзі на Захадзе, абапіраючыся на нацыяналізм і ксэнафобію, імкнуцца абараніцца ня толькі ад мігрантаў, але ад спаборнікаў у гэтай канкурэнцыі. Існуе гэтаксама напружанасьць паміж мабільным і аселым (немабільным) насельніцтвам. То бок паміж тымі, хто можа і ня можа міграваць. Гэтыя прадстаўнікі аселага насельніцтва ня могуць пеасяляцца з-за сваіх сем’яў, жытлаў альбо проста адсутнасьці транспартных магчымасьцяў. Напружаныя стасункі паміж гэтымі групамі людзей стварае ксэнафобію і расізм. Гэта ўжо не традыцыйны расізм і ксэнафобія 60-х; гэта расізм на варунках глябалізацыі, росту міграцыі і мабільнасьці.

Франк Дзювэль: Па-першае, ня варта забывацца на тое, што такія злачынствы ўчыняюцца мізэрнай колькасьцю людзей. Ня варта нават раўняць паміж сабой ісламізм, якім бы радыкальным ён ня бяў, і тэрарыстаў. Не заўжды той, хто прамаўляе радыкальныя казані зьяўляецца тэрарыстам.

Па-другое, Эўропа церпіць ад тэрарызму з 1960-ых гг – ад баскаў ў Гішпаніі, IРA ў Паўночнай Ірляндыі, левых тэрарыстаў у Нямеччыне, Францыі, Iталіі. Зноў жа мы маем вялізны па маштабох рух левых радыкалаў. Аднак яны друкуюць артыкулы, распаўсюджваюць улёткі і г.д, але надта мала хто зь іх сапраўды становіцца тэрарыстам.

Урэшце, рэчаіснасьць паказала тое, што большасьць людзей, якія маюць дачыненьне да тэрарыстычных злачынстваў, трапілі ў ЭЗ на законных падставах і былі няблага інтэграваныя ў грамадзтва (напрыклад, зьяўляючыся студэнтамі); яны не мелі дачыненьня да нелегальнай міграцыі. То бок, нелегальная іміграцыя ня мае такога цеснага дачыненьня да пытаньня бясьпекі.

Франк Дзювэль: Я магу цягам колькіх дзён прамаўляць на гэты конт. Перш за ўсё, пытаньне палягае ў тых вобразах, якімі Вы карыстаецеся.

У Нямеччыне мы можам казаць пра тры стэрэатыпныя вобразы імігрантаў:

1) Пяцідзесяцігадовыя прадстаўнікі традыйнае турэцкае культуры, што жывуць у Нямеччыне па трыццаць гадоў дый аніводнага слова не разумеюць па-нямецку. Яны прадстаўляюць традыцыйнае анаталійскае грамадзтва 1960-ых гг. з уласьцівымі яму каштоўнасьцямі і традыцыямі.

2) Шукальнік прытулку. Ён прыехаў, каб тое-сёе атрымаць: прытулак і жытло. Ён уяўляецца як жабрак ды дадатковы цяжар для грамадзтва.

Гэтыя тры асноўныя вобразы, зь якімі мы сутыкаемся, канцэнтруюць нашую ўвагу на нэгатыўных аспэктах міграцыі. Калі людзкое ўяўленьне засяроджанае на падобных вобразох, у розумах людзей ствараецца неспрыяльнае стаўленьне ў дачыненьні мігрантаў.

Але вы гэтаксама пасьпяхова можаце стварыць вобразы тысячаў квітнеючых турэцкіх бізнэсоўцаў, міжнародных мэнэджэраў ці экспэртаў па інфармацыйных тэхналёгіях, альбо ўцекачоў, што стварылі сем’і ў Нямеччыне, якія аселі і цудоўна выконваюць сваю працу. На ўсіх узроўнях –найвышэйшым, высокім, і сярэднім – можна адшукаць мноства прыкладаў посьпеху, але пра іх узгадваць вельмі рэдка.

Пасьпяховае вырашэньне пытаньня перафармаваньня вобразаў сродкамі масавай інфармацыі і палітыкамі станоўча паўплывае на зьмяненьне грамадзкай думкі ў гэтай галіне.

Я хачу адзначыць, што мы папвінны перагледзець нашае стаўленьне да міграцыі. Мэдыям ды палітыкам варта падкрэсьліваць станоўчы уплыў міграцыі на грамадзтва, што згачна дапаможа перафармаваць грамадзкую думку.

Такім чынам, калі мы хочам жыць у задзіночаным сьвеце, які падзяляе агульныя мэты й каштоўнасьці, як то свабода і эканамічны росквіт, то мы мусім прызнаць, што глябалізацыі без мігрантаў не бывае. Мы павінны прыняць, што людзі рухаюцца ва ўсім сьвеце і маюць на гэта поўнае права.

Франк Дзювэль: Першай ксэнафобскай палітыкай у гісторыі была антыкітайская палітыка ў ЗША і Канадзе ў 1880-ых гг. У 1880-ых антыпольская ксэнафобія ўсчалася ў Нямецкай імпэрыі. У 1905 г. антыгэбрайскае заканадаўства было прынятае ў Брытанскай імпэрыі. Гэтая тэндэнцыя працягнулася і далей.

Ксэнафобія і варожасьць у дачыненьні імігрантаў ў сваёй аснове зьвязаная з канцэпцыяй сучаснай нацыянальнай дзяржавы, росквіт якой прыпадае на 1850-1920-ыя гг. Пасьля Першай усясьветнай вайны ўсе эўрапейскія імпэрыі трансфармаваліся ў сучасныя нацыянальныя дзяржавы (СНДз). Часткай канцэпцыі СНДз зьяўляецца ідэя нацыянальнага грамадзянства (national citizenship). А там дзе ёсьць грамадзяне, ёсьць і не-грамадзяне.

Далей. Варожасьць у дачыненьні мігрантаў збольшага зьвязаная з эканамічным разьвіцьцём. У 1950-60-ыя гг, калі Эўропе былі патрэбныя мігранты дзеля адбудовы зруйнаванага кантынэнту, варожасьці не было. Сёньняшняя іміграцыйная палітыка, што існуе з 1973 г., сталася вынікам эканамічнага спаду.

Але імігранцкія самапомачы ды антыдыскрымінацыйныя кампаніі існавалі паўсюдна ў Эўропе зь першых дзён зьяўленьня імігрантаў.

Франк Дзювэль: Гэта пытаньне будучыні нашага сьвету, так бы мовіць! Трэба разгледзець тры асноўныя пункты. Гэта:

1. Палітычная інтэграцыя.
2. Глябальнае разьмеркаваньне багацьця і даходаў.
3. Устойлівая мэтадалёгія палітыка-тварэньня.

Я сьцісла выкажуся наконт кожнага зь іх.

1. Палітычная інтэграцыя. Дзеля вырашэньня праблемы інтэграцыі трансгранічных мігрантаў гэты мэханізм, на маю думку, зьяўляецца вельмі шматабяцальным. Возьмем прыклад Эўропы і паглядзім на мяне, як на іншаземца ў Італіі прыкладна сорак гадоў таму з усёй адпаведнай бюракратычнай лухтой (візамі, відамі на жыхарства і г.д.). Зараз я магу вольна прыехаць куды заўгодна, каб працаваць і жыць, бо мы ўсе сталі эўрапейцамі. Праз палітычную інтэграцыю “міграцыя” ператвараецца ў “мабільнасьць” і больш не складае аніякай праблемы.

Красамоўны прыклад – палякі. Колькі дзесяцігоддзяў таму палякі ўспрымаліся ў выглядзе нелегальных мігрантаў, але зараз яны разглядаюцца як проста міжнародна мібільныя эўрапейцы. Мы бачым, што падобны палітычны прагрэс адбываецца таксама ў Aмэрыцы, Паўднёва-Ўсходняй Азіі, некаторых частках Aфрыкі.

Я ня думаю, што палітычная інтэграцыя спыніцца. Тэарэтычна яна можа працягвацца пакуль не аб’яднаецца ўвесь сьвет. Гэта будзе глябальная мабільнасьць.

2. Агульнапрызнана (у тым ліку, нават Сусьветным банкам), што сытуацыя зб існаваньнем заможнае Поўначы і беднага Поўдня ёсьць праявай несправядлівасьці. Ёсьць важныя прычыны і падставы, каб паразважаць над дасягненьнем мінімальнага глябальнага даходу, даходу грамадзянаў і сыстэмай пераразьмеркаваньня. Пераразьмеркаваньне паміж больш заможнымі і больш беднымі краінамі, што сёньня ажыцьцяўляецца ў Эўразьвязе, у далёкай будучыні магло б быць пашыраным на ўвесь сьвет.

3. Устойлівая мэтадалёгія распрацоўкі палітыкі. За сталом, дзе прымаюцца рашэньні, павінны быць прадстаўленыя ўсе бакі, якіх закранае гэтая сацыяльная праблема. Калі рашэньне прымаецца толькі аднім бокам, дык астатнія будуць ў гэтым рашэньні дыскрымінаваныя, незаўважаныя і пастаўленыя ў невыгоднае становішча. Каб пераадолець гэтую складанасьць усе бакі – бізнэс, прафсаюзы, арганізацыі мігрантаў і беспрацоўных і г.д. павінны зьбірацца і выпрацоўваць рашэньне, прымальнае для ўсіх.