Крадзеж (арт. 205 КК). З агульнае колькасьці асуджаных за выкраданьне маёмасьці ў 2002 годзе пераважную бальшыню складаюць асуджаныя за крадзяжы – 69,4 %. Крадзеж, як правіла, учыняецца ў прысутнасьці ўласьніка, іншага ўласьніка выкрадаемае маёмасьці альбо пабочных асобаў. Калі выкраданьне адбываецца ў прысутнасьці пазначаных асобаў, але вінаваты, зыходзячы з навакольнага становішча, уважае, што дзейнічае таемна, судзеяннае таксама ёсьць крадзяжом. Таму істотна высьвятліць накіраванасьць намеру асобы, што зьдзяйсьніла крадзеж. Зь няслушнае ацэнкі намеру вынікае памылка ў кваліфікацыі.

Суд Кастрычніцкага раёну м. Магілева прызнаў сп-ра М. вінаватым у адкрытым (у прысутнасьці двух сьведкаў) выкраданьні маёмасьці з кватэры сп-ра Л. Судовая калегія па крымінальных справах Магілеўскага абласнога суда вырак у дачыненьні да сп-ра М. зьмяніла, пазначыўшы, што ў судовым паседжаньні не абвергнуты довады абвінавачваемага пра ўчыненьне ім таемнага, а не адкрытага крадзяжу маёмасьці.

Сьведкі, на чыі сьведчаньні суд спаслаўся ў выраку, відавочцамі факту крадзяжу маёмасьці ў кватэры не былі, а толькі чулі, як сп-р М. грукаў нагою ў дзьверы кватэры пацярпелага. Зь якой мэтай ён тое рабіў, ім не было вядома, а пра крадзеж даведаліся наступнага дня. Таму меркаваньні абвінавачваемага пра тое, што ён першапачаткова грукаў у дзьверы кватэры пацярпелага, каб пагутарыць зь ім, а крадзеж учыніў пазьней, у судзе не былі абвергнуты. Зыходзячы з гэтага, дзеяньні абвінавачваемага варта было кваліфікаваць як крадзеж, а ня як рабунак.

Дзеяньні вінаватых, пачатыя як крадзеж, пры ўчыненьні ў далейшым гвалту з мэтай завалоданьня маёмасьцю альбо для яе ўтрыманьня непасрэдна пасьля выкраданьня трэба кваліфікаваць як рабунак. Аднак не зьяўляюцца рабункам гвалтоўныя дзеяньні, калі яны зьдзейсьнены па заканчэньні крадзяжу з мэтай схавацца альбо пазьбегнуць пакараньня.

Сп. П. сумесна зь нявысьвятленай асобай патрапіў у кватэру, адкуль спрабаваў скрасьці маёмасьць сп-ра Ч., але быў затрыманы пацярпелым і сп. М. на месцы здарэньня.

З сьведчаньняў пацярпелага ў судзе бачна, што пасьля таго, як ён ды сп. М. спрабавалі затрымаць сп-ра П. ды іншага ўдзельніка крадзяжу, распачалася бойка. Адзін з удзельнікаў крадзяжу зьбег, а другі (абвінавачваемы) дастаў нож, пачаў ім размахваць, крычэў, што зарэжа сябе й правёў нажом па горле. У працэсе бойкі ён прычыніў сп. Ч лёгкія целавыя пашкоджаньні, што ня выклікалі кароткатэрміновага разладу здароўя, а сп. М. – лёгкія целавыя пашкоджаньні, што выклікалі кароткатэрміновы разлад здароўя. У затрыманага сп. П. выкрадзеных з кватэры залатых вырабаў не апынулася.

Суд Першамайскага раёну м. Менску прызнаў сп-ра П. вінаватым па ч. 1 арт. 14, ч. 3 арт. 205 КК, каваліфікуючы ягоныя дзеяньні як замах на крадзеж. Матывуючы кваліфікацыю судзеяннага, суд абгрунтавана пазначыў, што абвінавачваемы не ўжываў гвалту ў стасунках да пацярпелых з мэтай непасрэднага завалоданьня маёмасьцю, ягоны намер быў накіраваны на таемнае выкраданьне маёмасьці ды гвалт з боку абвінавачваемага быў учынены з мэтай уцекчы з месца злачынства. Аднак пры гэтым суд ня даў юрыдычнай ацэнкі гвалтоўным дзеяньням абвінавачваемага ў дачыненьні да сп. Ч. і сп. М.

У ч. 3 арт. 205 КК прадугледжана адказнасьць за крадзеж з уваходжаньнем у жытло. Панятак “жытло” выкладзены ў п. 6 ч. 1 арт. 6 КПК. Згодна пазначанай норме да жытла датычацца, у прыватнасьці, лецішчы, садавыя хаткі і д.п. Аднак некаторыя суды памылкова не прылічваюць лецішчы й садавыя хаткі.

Сп. А. абвінавачваўся ва ўчыненьні злачынства, прадугледжанага ч. 3 арт. 205 КК, бо скраў з садовае хаткі інструмэнты, фарбы, іншую маёмасьць.

Суд Кастрычніцкага раёну м. Віцебску кваліфікаваў дзеяньні абвінавачваемага па ч. 2 арт. 205 КК, неабгрунтавана спасылаючыся на тое, што хатка лецішча ня ёсьць жытлом і таму такую кваліфікуючую прыкмету, як уварваньне ў жытло, ватрта выключыць.

Часам суды не ўлічваюць, што кваліфікуючая прыкмета “учыненьне крадзяжу па папярэдняй змове гуртом асобаў” (ч. 2 арт. 87 КК 1960 г.) у ч. 2 арт. 205 КК заменена прыкметай, што пашырае межы адказнасьці, -- “учыненьне крадзяжу гуртом асобаў”.

Згодна выраку суда Першамайскага раёна м. Віцебска сп-ня Б. прызнана вінаватай у таемным крадзяжы маёмасьці па папярэдняй змове гурта асобаў з уварваньнем у жытло.

Злачынныя дзеяньні сп-ні Б. увасобіліся ў тым, што яна сумесна з сваім знаёмым праз фортку ўварвалася ў кватэру сп-ра Ш., адкуль скрала маёмасьць.

У выраку суд памылкова ўзгадаў пра кваліфікуючую прыкмету крадзяжу, не прадугледжаную арт. 205 КК.

У адпаведнасьці з арт. 2 зацемак да главы 24 КК паўторнасьць выкраданьня мае месца ва ўсіх выпадках, калі яму папярэднічала любое выкраданьне, што прадугледжана арт. 294, 323. 327 і 333 КК.

Як выявіла вывучэньне справаў, пры ўчыненьні крадзяжу асобай, што мае судовасьць за крадзеж, а таксама калі ўчыненьню дадзенага злачынства папярэднічалал любое іншае караемае выкраданьне, дзеяньне абгрунтавана кваліфікуецца судамі па ч. 2 арт. 205 КК як крадзеж, учынены паўторна.

Пры разьвязаньні пытаньня, ці скончаны крадзеж, суды зыходзяць з таго, што крадзеж уважаецца скончаным, калі маёмасьць ёсьць вынятай ды вінаваты мае рэальную магчымасьць ёй распараджацца згодна свайму меркаваньню альбо карыстацца ёй.

Ува ўсіх выпадках, калі асоба затрымана з скрадзенай маёмасьцю на спэцыяльна ахоўваемай тэрыторыі альбо на праходнай прадпремства альбо на вузле разьліку крамы, суды абгрунтавана кваліфікуюць дзеяньні вінаватае асобы як замах на крадзеж.

Часам суды няверна ацэньваюць акалічнасьці, што характарызуюць рэальную магчымасьць асобы распарадзіцца альбо скарыстаць з выкрадзенае маёмасьці.

Суд Навабеліцкага раёну м. Гомля асудзіў сп. Г. па ч. 2 арт. 205 КК за выкраданьне з ААТ “Гомельшпалеры” 25 пакункаў шпалеры, якія ён перакідваў цераз плот прадпремства, але быў адразу затрыманы міліцыянтамі, што назіралі за ім. Пры такіх акалічнасьцях абвінавачваемы ня меў рэальнай магчымасьці распарадзіцца скрадзеным, таму ягоныя дзеяньні варта было кваліфікаваць як замах на крадзеж.

Рабунак (арт. 206 КК). Рабунак зьмяшчае ўсе абьектыўныя й субьектыўныя прыкметы выкраданьня, бо зьяўляецца адной зь яго формаў. Пры рабунку выйманьне маёмасьці ёсьць заўсёды адкрытым ды, у адрозьненьні ад арт. 88 КК 1960 года, негвалтоўным.

Выкраданьне маёмасьці прызнаецца адкрытым, калі вінаваты ўсьведамляў, што ўчыняе яго ў прысутнасьці пацярпелых альбо іншых асобаў ды што яны разумеюць супрацьпраўны характар ягоных дзеяньняў. Калі адсутнічаюць пералічаныя прыкметы ў дзеяньнях асобы, то ўчыненае ня можа быць кваліфікавана як рабунак.

Сп. М. і сп. К. асуджаны судом Савецкага раёну м. Менску за спробу скрасьці аўтамагнітолу ды аўдыёкасэты з аўтамашыны. Суд кваліфікаваў іх дзеяньні як замах на рабунак. Прэзыдыюм Менскага гарадзкога суда вырак зьмяніў, пазначыўшы наступнае.

Суду не былі прэзэнтаваны доказы, што зь верагоднасьцю сьведчылі б пра тое, што сп. К. і сп. М. усьведамлялі, што ўчыняюць крадзеж маёмасьці ў прысутнасьці пацярпелых альбо іншых асобаў, якія разумелі супрацьпраўны характар іх дзеяньняў. Паміж іншым характар іх дзеяньняў сьведчыў пра намер учыніць таемнае выкраданьне маёмасьці. З сьведчаньняў пацярпелага бачна, што сп. М., будучы напатканым у аўтамашыне, не рабіў аніякіх дзеяньняў па затрыманьні выкрадзеных аўдыёкасэтаў, вярнуўшы іх пацярпеламу па першым патрабаваньні. Сп. К. зьняў аўтамагнітолу, выйшаўшы з машыны, накіраваўся ў бок дома, каля якой яна стаяла, ды быў таксама затрыманы пацярпелым.

Судамі дапускаюцца памылкі пры адмежаваньні рабунку ад крадзяжу ў тых выпадках, калі неабходна даць ацэнку дзеяньням абвінавачваемага, распачатым як таемнае завалоданьне маёмасьцю, але потым стаўшымі вядомымі пацярпелым альбо іншым асобам у момант забраньня маёмасьці альбо непасрэдна пасьля яго.

Па выраку Цэнтральнага раёна м. Гомля сп. А. прызнаны вінаватым у рабунку, учыненым гуртом асобаў з уварваньнем ў жытло. Ён сумесна зь іншай асобай уварваўся ў кватэру сп. Ш. ды падрыхтаваў ягоную маёмасьць да выкраданьня. Будучы засьпетым і знаходзячыся ў куртцы пацярпелага, з кватэры ўцёк.

Судовая калегія па крымінальных справах Вярхоўнага Суда зьмяніла вырак, пазначыўшы, што суд слушна высьвятліў фактычныя акалічнасьці справы, але даў ім няверную прававую ацэнку. Калі дзеяньні, пачатыя як крадзеж альбо махлярства, потым выяўлены пацярпелым альбо іншымі асобамі ды, нягледзячы на гэта, працягнуты вінаватым з мэтай прыўласьніваньня маёмасьці альбо ўтрыманьня яе, -- то іх варта кваліфікаваць як рабунак. Сп. А., будучы засьпетым, не рабіў дзеяньняў на адкрытае выкраданьне маёмасьці альбо яе ўтрыманьне, а зьбягаў зь месца здарэньня з мэтай схавацца. Нягледзячы на тое што на ім была куртка пацярпелага, намер ягоны быў накіраваны не на завалоданьне ёй, а на тое, каб уцякчы ды ня быць затрыманым. Пры такіх акалічнасьцяў дзеяньні сп. А. належыць кваліфікаваць як крадзеж з уварваньнем у жытло.

Раз рабунак згодна арт. 206 КК ёсьць адкрытым выкраданьнем маёмасьці ды не зьмяшчае такой прыкметы, як ужываньне гвалту альбо пагрозы яе ўжываньня, суды абгрунтавана кваліфікуюць дзеяньні абвінавачваемых як рабунак у тых выпадках, калі ў судовым паседжаньні ня выяўлена, што пры адкрытым выкраданьні маёмасьці гвалт не ўжываўся.

Разбой (арт. 207). Панятак разбоя, выкладзены ў арт. 207 КК 1999 года, істотна розьніцца ад такога панятку ў арт. 89 КК 1960 года. Разбой ёсьць адной з найбольш небясьпечных гвалтоўных формаў выкраданьня маёмасьці, бо замахваецца адначасова на ўласнасьць, жыцьцё ды здароўе пацярпелага.

Субьектыўны бок злачынства разбоя характарызуецца намерам ды карысьлівай мэтай. Вінаваты ўсьведамляе, што ім учыняецца гвалт альбо пагроза гвалтам з мэтай непасрэднага прыўласьніваньня маёмасьці. Калі ў дзеяньні абвінавачваемага адсутнічаюць прыкметы, што характарызуюць субьектыўны бок разбоя, суды абгрунтавана апраўдваюць абвінавачваемых за адсутнасьцю склада злачынства.

Сп. С., сп. М., сп. М-еў у начны час, знаходзячыся ў стане алькагольнага апьяненьня, у пад’езьдзе зьбілі сп. К. ды сп. Л. Пры гэтым сп. С. зьняў з пацярпелага сп. К. куртку з знаходзячыміся ў ёй грашыма й гадзіньнікам, а сп. Ж. зьняў зь яго боты.

Дапытаныя ў судовым паседжаньні абвінавачваемыя сваёй віны ў высунутым абвінавачваньні па ч. 2 арт. 207 КК не прызналі. Яны паказалі, што расьпівалі сьпіртовыя напоі ў кватэры іх знаёмай сп-ні П., куды прыйшлі яе знаёмыя сп. К ды сп. Л. і прынесьлі гарэлку, якую яны сумесна расьпілі. Сп. К. ды сп. Л. пачалі сварыцца паміж сабою, і сп-ня П. папрасіла ўсіх пайсьці. Спускаючыся па лесьвіцы, сп. Л. беспрычынна ўдарыў сп. Ж. нагою, пасьля чаго ўзьнікла бойка. Сп. Л. зьбег, а сп-ра К., які быў зьнепрытомлены альбо ў моцнай ступені апьяненьня, яны занесьлі ў пад’езд. Каб ён не зьвярнуўся ў міліцыю, сп. С. зьняў зь яго куртку, а сп. Ж. – боты. Скрадаць куртку альбо боты яны не зьбіраліся, сп. С. ды сп. Ж. спрабавалі высьвяліць адрэсу сп. К. у сп-ні П., каб вярнуць куртку й боты, але былі затрыманыя супрацоўнікамі міліцыі.

Суд Першамайскага раёну м. Менску прызнаў абвінавачваемых вінаватымі ў злачынстве, прадугледжанам ч. 2 арт. 339 КК (хуліганства), а па ч. 2 арт. 207 КК апраўдаў за адсутнасьцю ў дзеяньні абвінавачваемых складу злачынства, пазначыўшы ў выраку, што намер абвінавачваемых ня быў накіраваны на выкраданьне маёмасьці сп. К. Яна была забраная з хуліганскіх намераў.

Гвалт альбо пагроза гвалту пры разбоі ёсьць сродкам завалоданьня маёмасьцю альбо сродкам яе ўтрыманьня. Калі не даведзена, што гвалт альбо пагроза гвалтам учыняліся з мэтай прыўласьніваньня маёмасьці, судзеянае ня можа быць кваліфікавана як разбой.

Па выраку Першамайскага суда м. Віцебска сп. Г. прызнаны вінаватым у тым, што ў стане алькакольнага апьяненьня ўварваўся ў кватэру сп. К., дзе з ужываньнем нажа ўчыніў разбой, прычыніўшы пацярпеламу цяжкія целавыя пашкоджаньні, ды завалодаўшы відэамагнітафонам.

Судзеяннае суд кваліфікаваў па ч. 2 арт. 89 КК 1960 года.

Па пратэсьце заступніка Вярхоўнага Суда прэзыдыюм Віцебскага абласнога суда вырак зьмяніў, пазначыўшы наступнае.

Згодна сьведчаньням пацярпелага абвінавачваемы прыйшоў да яго на кватэру ды запатрабаваў вярнуць пазыку. Сп. К. паабяцаў вярнуць пазыку праз некаторы час ды папрасіў сп. Г. пайсьці. Аднак той ударыў яго нажом. Пацярпелы ўпаў, зьнепрытомнеў, а калі ачуняў, пабачыў, што абвінавачваемы накіраваўся да выхаду з торбай, сказаўшы, што ён узяў з сабою відэамагнітафон.

Абвінавачваемы не адмаўляў, што пацярпелы бачыў, як ён уносіў відэамагнітафон.

Доказы, што зь відавочнасьцю сьведчаць пра тое, што абвінавачваемы з мэтай прыўласьніваньня маёмасьці ўварваўся ў кватэру і з гэтай мэтай учыніў гвалт да пацярпелага, не былі высунуты бокай абвінавачвання ды не былі выяўлены ў судовым паседжаньні. Па справе выяўлена, што абвінавачваемы прыйшоў у кватэру з мэтай выпатрабаваньня пазыкі. Цераз тое, на глебе ўзьніклых асабістых непрыязных дачыненьняў, а ня з мэтай прыўласьніваньня маёмасьці, абвінавачваемы прычыніў пацярпеламу цяжкія целавыя пашкоджаньні., пасьля чаго адкрыта выкраў відэамагнітафон. Пры такіх акалічнасьцях, з улікам матыву судзеяннага, часу ўзьнікненьня намера пра выкраданьне відэамагнітафона, дзеяньні абвінавачваемага належаць перакваліфікацыі з ч. 2 арт. 89 КК 1960 года: па факце прычыненьня цяжкіх целавых пашкоджаньняў – на ч. 1 арт. 106 КК 1960 года, па факце адкрытага выкраданьня відэамагнітафона – на рабунак (ч. 1 арт. 206 КК 1999 года).

Выяўлена, што суды не заўсёды размяжоўваюць разбой і хуліганства.

Па выраку суда Магілеўскага раёна сп. М. прызнаны вінаватым у разбоі, учыненым паўторна, ды асуджаны па ч. 2 арт. 207 КК. Судовая калегія па крымінальных справах Магілеўскага абласнога суда вырак зьмяніла, пазначыўшы, што суд даў няслушную юрыдычную ацэнку злачынным дзеяньням сп. М. Абвінавачваемы ў судзе паказаў, што ён, знаходзячыся ў нецьвярозым стане, сумесна з сп. Г. каля пасёлку сустрэлі раней незнаёмага яму сп. В.. Сп. М. папрсіў у яго запаліць ды, калі пацярпелы адказаў, што ня паліць, ударыў яго ў твар, ад чаго той упаў. Лежачаму сп. В. ён нанёс некалькі ўдараў нагамі па розных частках цела. Зьбіраючыся ўходзіць, прыкмеціў на зямлі капялюш ды скраў яго.

Пацярпелы В. паказаў у судзе, што абвінавачваемы зьбіў яго за адмову даць запаліць. У працэсе зьбіцьця абвінавачваемы нічога не патрабаваў. Калі пацярпелы ачуняў, прыкмеціў, што зьнік капялюш.

Вось жа, выяўлена, што гвалту з мэтай непасрэднага прыўласьніваньня маёмасьці пацярпелага абвінавачваемы не ўжываў. Сп-ра В. ён зьбіў, знаходзячыся ў нецьвярозым стане, з хуліганскіх памкненьняў, пасьля чаго адкрыта скраў у пацярпелага капялюш. У сувязі з гэтым дзеяньні абвінавачваемага варта было кваліфікаваць у сукупнасьці злачынстваў як хуліганства й рабунак.

Бальшыня кваліфікуючых прыкметаў разбоя супадае з спадарожнымі кваліфікуючымі прыкметамі крадзяжу й рабунку (уварваньне ў жытло, паўторнасьць, гурт асобаў, арганізаваны гурт, буйны ды асабліва буйны памер).

Кваліфікаваным відам разбою, акрамя таго, ёсьць разбой, абцяжараны прычыненьнем цяжкага целавага пашкоджаньня (ч. 3 арт. 207 КК). Прыкметы цяжкага целавага пашкоджаньня зьмяшчаюца ў арт. 147 КК. Раз прычыненьне шкоды здароўю пры разбоі цалкам ахопліваецца складам гэтага злачынства, то ў выпадку прычыненьня пры разбоі намерана цяжкіх целавых пашкоджаньняў пацярпеламу дадатковай кваліфікацыі па арт. 147 КК не патрабуецца.

Для кваліфікацыі разбоя па ч. 3 арт. 207 КК ня мае значэньня, калі прычынены цяжкія целавыя пашкоджаньні: у момант прыўласьніваньня маёмасьці, пры пераадоленьні супраціву пацярпелага альбо непасрэдна пасьля прыўласьніваньня маёмасьцю з мэтай яе ўтрыманьня.

Вымагальніцтва (арт. 208 КК). Склад вымагальніцтва ў КК 1999 года застаўся практычна былым: вызначэньне панятку “вымагальніцтва”, а таксама кваліфікуючыя прыкметы дадзенага злачынства прынцыпова не зьмяніліся. Кваліфікуючы дзеяньні асобаў, што вінавацяцца ва ўчыненьні вымагальніцтва, суды зыхозяць з таго, што вымагальніцтва – гэта высоўваемае з карысьлівасьці патрабаваньне перадачы маёмасьці альбо права на яе, альбо ўчыненьне любых дзеяньняў маёмаснага характару, спалучаных як з пагрозай гвалту над пацярпелым альбо над блізкімі яму асобамі, абвяшчэньнем пра яго альбо ягоных блізкіх зьвестак, якія гэтыя асобы жадаюць захаваць у таямніцы, пашкоджаньне альбо зьнішчэньне іх маёмасьці, так і з гвалтам, пашкоджаньнем альбо зьнішчэньнем маёмасьці.

Вымагальніцтва з абьектыўных ды субьектыўных прыкметаў мала розьніцца ад такой гвалтоўнай формы выкраданьня, як разбой. Аднак пры вымагальніцтве гвалт падмацоўвае пагрозу, а пры разбоі – ёсьць сродкам прыўласьніваньня маёмасьці альбо яе ўтрыманьня.

Часта патрабаваньні перадачы маёмасьці ў прышласьці пад пагрозай учыненьня гвалту альбо з учыненьнем гвалту абцяжараны непасрэдным забраньнем часткі маёмасьці пацярпелай асобы. Такія дзеяньні суды верна кваліфікуюць як сукупнасьць разбоя й вымагальніцтва.

Суды збольшасьці слушна вызначаюць наяўнасьць ў дзеяньнях вінаватых асобаў паўторнасьці, абгрунтавана выключаючы гэтую кваліфікуючую прыкмету ў тых выпадках, калі вымагальніцтва ўяўляе сабой шэраг аднастайных супрацьпраўных эпызодаў (патрабаваньне перадачы адной і той жа маёмасьці, пагрозы альбо гвалта ў дачыненьні да адной і той жа асобы), ахопліных адзіным намерам ды накіраваных на дасягненьне адное мэты.

Махлярства (арт. 209 КК). Панятак махлярства ў арт. 209 КК 1999 года не зазнаў зьмяненьняў у параўнаньні з арт. 90 КК 1960 года. Раз махлярства ёсьць адной з формаў выкраданьня, абьект і прадмет махлярства цалкам супадаюць з абьектам і прадметам любога выкраданьня, за выключэньнем махлярства ў форме набыцьця права на маёмасьць.

Махлярства ў якасьці неабходнае прыкметы абьектыўнага боку злачынства прадугледжвае спосаб выкраданьня маёмасьці альбо набыцьця права на яе – падман альбо злоўжываньне даверам. Пры гэтым падман можа мець любыя формы з мэтай увядзеньня ў зман асобаў, маёмасьць якіх злачынца жадае прыўласьніць.

Разнавіднасьцю падмана зьяўляецца падман у кошце, у тым ліку пры падмане пакупнікоў, калі прадавач ня ёсьць індывідуальным прадпрымальнікам, работнікам індывідуальнага прадпрымальніка альбо юрыдычнае асобы, то бок ня ёсьць субьектам злачынства, прадугледжанага арт. 257 КК (падман спажыўцоў).

У сувязі з гэтым варта пагадзіцца зь юрыдычнай ацэнкай дзеяньняў сп. Б. па завышэньні кошту рэалізуемых ім прадуктаў харчаваньня, дадзенай судом Чыгуначнага раёна м. Гомля. Матывуючы кваліфікацыю, суд пазначыў, што сп. Б. не зьяўляўся індывідуальным прадпрымальнікам, работнікам індывідуальнага прадпрымальніка альбо юрыдычнае асобы ды пры продажы прадуктаў харчаваньня намерана падманваў пакупальнікаў, завышаючы цану, то бок учыніў прыўласьніваньне чужое маёмасьці шляхам падману, таму ягоныя дзеяньні належаць кваліфікацыі па арт. 209 КК.

Ацэньваючы злачынныя дзеяньні асобаў па невыкананьні абавязальніцтваў, суды абгрунтавана зыходзяць з таго, што атрыманьне маёмасьці пад умовай выкананьня якога-кольвек абавязальніцтва можа быць кваліфікавана як махлярства толькі ў тым выпадку, калі абвінавачваемы яшчэ з моманту прыўласьніваньня гэтай маёмасьцю імкнуўся да завалоданьня ёй ды ня меў намеру выконваць прынятае абавязальніцтва. Выяўленьне таго, ці мела асоба намер выконваць узятае на сябе абавязальніцтва альбо ад самога пачатку разглядала заключэньне ўгоды зь кім-небудзь як спосаб супрацьпраўнага прыўласьніваньня ягонай маёмасьці, неабходна для разьмежаваньня махлярства ды не караемага ў крымінальным парадку невыкананьня дамоўных абавязкаў. Калі выяўлена, што мела месца падманнае атрыманьне сродкаў шляхам заключэньня ўгоды на атрыманьне маёмасьці, вытрочасьць якіх-кольвек работаў альбо прэзэнтацыя паслугаў без намеру іх выконваць, у наяўнасьці прыкметы махлярства.

Сп. К. абвінавачваўся ў тым, што з красавіка па ліпень 1999 г. пад прапановай арганізацыі сумеснае вытворчасьці прыўласьніў маёмасьць грамадзянаў у асабліва буйных памерах на агульную суму 3925496 руб. (з улікам дэнамінацыі).

Суд Фрунзэнскага раёну м. Менску судзеяннае абвінавачваемым у дачыненьні да пацярпелых сп. М. ды сп-ні К-й кваліфікаваў як махлярства, бо абвінавачваемы на момнт прыўласьніваньня грошаў гэтых пацярпелых імкнуўся да завалоданьня імі ды ня меў намеру вяртаць, пра што сьведчылі адсутнасьць у абвінавачваемага магчымасьці вяртаньня пазыкі, паведамленьне пацярпелым ілжывых зьвестак з нагоды ўвядзеньня іх у склад заснавальнікаў узначальваемага абвінавачваемым ААТ “Элсы”, утойваньне зьвестак пра фактычнае выкарыстаньне атрыманых грашовых сродкаў.

У шэрагу з тым суд абгрунтавана выключыў з абвінавачаньня два эпызоды даручэньня сп. К грошаў ад пацярпелых сп. М. ды сп. Г., высунутых да яго як махлярства, бо ў судовым паседжаньні было выяўлена, што дзеяньні абвінавачваемага па гэтых эпызодах не абсягаюць складу злачынства, бо зьяўляюцца грамадзянска-прававымі ўгодамі. З сьведчаньняў гэтых пацярпелых у судовым паседжаньні выяўлена, што намер сп. К. пры атрыманьні 6100 даляраў ЗША ня быў накіраваны на іх прыўласьніваньне, бо частка пазыкі (5600 даляраў) ён вярнуў аднаму з пацярпелых задоўга да ўзбуджэньня крымінальнае справы, а тэрмін вяртаньня застаўшаеся пазыкі на момнт разгляду справы ў судзе яшчэ не надыйшоў.

У апошнія гады ў судовай практыцы зьявіліся справы, па якіх абвінавачваемым ставілася ў віну выкраданьне шляхам стварэньня г. зв. “фінансавых пірамідаў”. Як паказвае вывучэньне, прыўласьнівантне маёмасьці пры стварэньні “фінансавых пірамідаў” учыняецца з рознага роду дамовах не наўпрост, а ад імя юрыдычнае асобы. Таму істотна выявіць накіраванасьць намеру абвінавачваемага – ці не перасьледуецца мэта падману.

Істотнае значэньне для ацэнкі прымаемых абавязальніцтваў ды, адпаведна, для разьвязаньня пытаньня пра наяўнасьць падману пры завалоданьні чужой маёмасьцю мае ацэнка абгрунтаванасьці прымаемых абавязальніцтваў, якая ўлучае ў сябе ацэнку фінансавага стану юрыдычнае асобы альбо ўзроўню эфэктыўнасьці дзейнасьці. Адсутнасьць крыніцаў для выкананьня прымаемых абавязальніцтваў сьведчыць пра тое, што яны зьяўляюцца намераным падманам.

Для кваліфікацыі выкраданьня як махляраства неабходна, каб высунутыя доказы пацьвярджалі намер асобы на ўчыненьне выкраданьня.

Па выраку суда Фрунзэнскага раёну м. Менску сп. Б. прызнаны вінаватым у выкраданьні маёмасьці ў асабліва буйных памерах, учыненым шляхам махлярства, ды ў іншых злачынствах. Выяўлена, што абвінавачваемы прыцягваў грашовыя сродкі грамадзянаў, заключаючы зь імі дамовы траставых пазыкаў. Потым, мяркуючы, што гэта дзейнасьць можа выявіцца незаконнай, перайшоў да чалецкіх дамоваў крэдытнага зьвязу, гарантам якіх была рэлігійная грамада “Аамота” ды асабіста сп. Б., як сьвятар гэтай грамады. Пазьней сталі заключацца дамовы пазыкаў у адпаведнасьці з патрабаваньнямі нормаў ГК. Абвінавачваемы зьяўляўся таксама арганізатарам і стваральнікам фірмы “Сэкай”.

Грошы прыцягваліся цераз падман ды злоўжываньне даверам многіх пацярпелых, што далі веры шырокай рэкляме пра дзейнасьць фірмы “Сэкай” з прыцягненьня грашовых сродкаў грамадзянаў пад больш высокія адсоткі, чымся ў дзяржаўных ды іншых банках. Страты пацярпелых склалі 186887777 руб. (да дэнамінацыі).

Абвінавачваемы сваю віну ў выкраданьні не прызнаў, пазначыўшы, што меў намер грошы пацярпелым вярнуць.

Паміж тым віна сп. Б. у выкраданьні маёмасьці цераз махлярства выяўлена, бо доказы, прэзэнтаваныя суду, пераканаўча сьведчылі пра намер абвінаваўчага прыўласьніць грошы пацярпелых без намеру іх вярнуць. Уся сукупнасьць дасьледаваных судом доказаў пацьвярджала адсутнасьць у абвінавачваемага жаданьня й рэальнай магчымасьці пакрыць пацярпелым страты, таму сп. Б. быў абгрунтавана асуджаны за махлярства ў асабліва буйных памерах.

Выкраданьне шляхам злоўжываньня службовымі паўнамоцтвамі (арт. 210 КК). У дадзеным артыкуле выкраданьне вызначаецца як прыўласьніваньне чужой маёмасьці альбо набыцьцё права на маёмасьць, учыненыя службовай асобай з выкарыстаньнем сваіх службовых паўнамоцтваў.

Субьектам выкраданьня, прадугледжаным дадзеным артыкулам, ёсьць службовая асоба, прыкметы якой раскрыюцца ў п. 3 ч. 4 арт. 4 КК. Такая асоба ўчыняе выкраданьне ў форме злоўжываньня службовымі паўнамоцтвамі цераз займаемую ёй пасаду, аддаючы незаконныя распараджэньні па службе падначаленым работнікам, якім даверана маёмасьць, аб яе незаконнай перадачы. Калі ж службовая асоба з выкарыстаньнем сваіх службовых паўнамоцтваў учыняе выкраданьне даверанае ёй маёмасьці, яе дзеяньні належыць кваліфікаваць па арт. 211 КК.

Не зважаючы на разьмежаваньне ў КК 1999 года складаў злачынства выкраданьня ў форме прыўласьніваньня альбо растраты ды выкраданьня ў форме злоўжываньня службовымі паўнамоцтвамі, пры наяўнасьці прыкметаў гэтых злачынстваў у адным і тым жа дзеяньні суды часам робяць памылкі пры кваліфікацыі судзеяннага.

Сп-ня Ж., працуючы заведуючай вытворчасьці камбіната харчаваньня, намерана недадавала прадукты харчаваньня паварам, у выніку чаго ў яе назапасіліся лішакі прадуктаў, якія яна захоўвала ў лядоўні. Потым яна папрасіла шафёра камбіната прывезьці ёй гэтыя прадукты дамоў, але машына была затрымана пры выязьдзе з тэрыторыі камбіната.

Суд Заводзкага раёна м. Менску кваліфікаваў дзеяньні сп. Ж. па ч. 1 арт. 210 КК, не зважаючы на тое што яна прыўласьніла давераную ёй маёмасьць. Яе дзеяньні трапляюць пад прыкметы злачынства, прадугледжанага арт. 211 КК.

Прыўласьніваньне альбо растрата (арт. 211 КК). У параўнаньні з арт. 91 КК 1960 года трохі інакш выкладзены прыкметы, што характарызуюць прадмет і субьект дадзенага злачынства. У арт. 211 КК акрэсьлена адказнасьць за прыўласьніваньне й растрату толькі даверанай асобе маёмасьці (незалежна ад таго, ці зьяўляецца асоба службовай альбо неслужбовай).

Як прыўласьніваньне варта расцэньваць неправамернае ўтрыманьне (невяртаньне) чужое маёмасьці, даверанай вінаватаму, з мэтай забраньня яе на сваю карысьць.

Растрата ўяўляе сабой адцураньне ў любой форме альбо спажываньне самім вінаватым даверанае яму маёмасьці.

Маёмасьць можа быць даверана асобе ў сувязі з працай (ахова, перавозка і д.п.), таму ў выпадку яе выкраданьня асоба нясе адказнасьць па арт. 211 КК за прыўласьніваньне альбо растрату, калі даведзена яе віна ў выкраданьні.

Суд Заводзкага раёну м. Менску кваліфікаваў па ч. 1 арт. 211 КК дзеяньні кантралёра-ахоўніка ААТ “УТК” сп. К., які скраў маёмасьць (сантэхнічнае абсталяваньне) ды прадаў яе. Пры разглядзе справы віна абвінавачваемага ў выкраданьні маёмасьці была даведзена. Ён зьяўляўся матэрыяльна адказнай асобай, ахоўваемае ім маёмасьць была яму даверана, таму суд абгрунтавана кваліфікаваў судзеяннае ім па ч. 1 арт. 211 КК, як выкраданьне цераз прыўласьніваньне.

Пры вывучэньні выяўлена, што некаторыя суды не размяжоўваюць прыўласьніваньне даверанае маёмасьці як спосаб выкраданьня зь іншымі карысьлівымі злачынствамі, што суправаджаюцца падманам.

Сп. К., што працаваў кіроўцам СП “Белвэст”, выязджаў у службовую камандзіроўку ў Расею ды пасьля вяртаньня прэзэнтаваў фіктыўныя рахункі нібы за жытлаваньне ў гатэлі ў Маскве, на падставе чаго атрымаў ды прыўласьніў грошы.

Суд Кастрычніцкага раёну м. Віцебску кваліфікаваў судзеяннае сп. К. як прыўласьніваньне маёмасьці, даверанай абвінавачваему, па ч. 1 арт. 211 КК.

З такой кваліфікацыяй нельга пагадзіцца, бо сп. К. завалодаў маёмасьцю (атрымаў грошы) цераз падман, а не прыўласьніў давераную яму маёмасьць. Дзеяньні сп. К. падпадаюць пад прыкметы злачынства, што прадугледжана арт. 209 КК (махлярства).

Суды слушна кваліфікуюць па сукупнасьці злачынстваў дзеяньні асобаў, якія пры ўчыненьні выкраданьня даверанае ім маёмасьці выкарыстоўвалі падробныя дакумэнты для хаваньня выкраданьня.

Суд Чыгуначнага раёна м. Гомля асудзіў сп. Ш. па ч. 1 арт. 211 ды арт. 427 КК за выкраданьне бэнзыну, які ён атрымаў як кіроўца, ды прызнаў вінаватым у тым, што лішакі бэнзыну той скрадаў, робячы прыпіскі да дарожных аркушаў.

Пры вывучэньні справаў выяўлена, што ў судовай практыцы няма адзінства пры кваліфікацыі выкраданьня маёмасьці цераз прыўласьніваньне, калі разьвязваецца пытаньне пра наяўнасьць такое кваліфікуючае прыкметы, як паўторнасьць.

У тых выпадках, калі абвінавачваемы, што працуе кіроўцам, учыніў выкраданьне бэнзыну на працягу пэўнага пэрыяду, адныя суды кваліфікуюць судзеянае як прыўласьніваньне па ч. 1 арт. 211 КК, уважаючы ўчыненае абвінавачваемым за працягваемае злачынства. Іншыя суды пры такіх акалічнасьцяў лічаць, што ў дзеяньнях абвінавачваемых маюцца прыкметы паўторнасьці й кваліфікуюць дзеяньні кіроўцаў па ч. 2 арт. 211 КК.

Суд Ленінскага раёну м. Магілева асудзіў сп. П. па ч. 1 арт. 211 КК за тое, што ён, працуючы кіроўцам РКП “Магілеўскае аддзяленьне Беларускай чыгункі”, з студзеня па красавік 1999 г. скраў 356 літраў бэнзыну.

Сп. Ч., працуючы кіроўцам навукова-вытворчага прадпрыемства “Дохран”, у пэрыяд з 5 па 19 траўня 2000 г. скраў звыш 1000 літраў бэнзыну.

Суд Кастрычніцкага раёну м. Горадні кваліфікаваў судзеяннае сп. Ч. па ч. 2 арт. 211 КК як прыўласьніваньне маёмасьці асобай, якой яна даверана, учыненае паўторна.

Кваліфікацыю выкраданьняў бэнзыну па прыкмеце паўторнасьці ў другім выпадку нельга прызнаць слушнай, бо акалічнасьці справы сьведчалі пра тое, што дзеяньні сп. Ч. несьлі працяглы характар, таму ўчыненае ім злачынства ёсьць працягваемым, а не паўторным.

Выкраданьне цераз выкарыстаньне кампутарнай тэхнікі (арт. 212 КК). Адказнасьць за выкраданьне маёмасьці спосабам, выкладзеным у гэтым артыкуле, ёсьць цалкам новай нормай КК. Пералік спосабаў выкраданьня (два спосабы), прадугледжаных арт. 212 КК, ёсьць вычарпальным. Прыўласьніваньне чужое маёмасьці як мэта дадзенага злачынства адбываецца праз інфармаваньне пацярпелага з дапамогай кампутара пра зьвесткі, што не адпавядаюць сапраўднасьці.

Сп. М. было высуната абвінавачваньне ў тым, што ён па папярэдняй змове з асобай, у дачыненьні да якой крымінальная справа выдзелена ў асобную вытворчасьць, у пэрыяд з 30 сьнежня 1998 г. па 19 красавіка 2000 г. уводзіў у кампутарную сыстэму ілжывую інфармацыю. Гэта выяўлялася ў прэзэнтацыі ў электронных Інтэрнэт-крамах з выкарыстаньнем Міжнароднага сеціва Інтэрнэт нумароў не належачых ім крэдытных картак ды відавочна непраўдзівых зьвестках пра іх уласьнікаў. Выступаючы ад іх імя для аплаты тавару, што замаўляўся па электроннай пошце для сябе на імя трэціх асобаў, што жывуць у м. Менску, сп. М. бясплатна прыўласьніў маёмасьць прадпрыемстваў замежных дзяржаваў у асабліва буйных памерах на агульную суму 23960 даляры ЗША.

Суд Кастрычніцкага раёну м. Менску прызнаў сп. М. вінаватым ва інкрымінуемых яму дзеяньнях, выключыўшы з высунутага яму абвінавачваньня такую кваліфікуючую прыкмету, як паўторнасьць. Суд абгрунтавана пазначыў, што дзеяньні абвінавачваемага ахопліваліся адзіным намерам, былі ўчынены аналягічным спосабам, несьлі працяглы характар.

Дзеяньні сп. М. судом кваліфікаваны па ч. 4 арт. 212 КК як выкраданьне маёмасьці цераз увядзеньне ў кампутарную сыстэму ілжывай інфармацыі, учыненае гуртом асобаў па папярэдняй змове ў асабліва буйных памерах.

У судовай практыцы распаўсюджаны выпадкі, калі доўгія, шматэпызодныя, выкраданьні, што складаюцца з шэрагу тоесных дзеяньняў, не ахопліваюцца адзіным намерам ды імкненьнем вінаватага прыўласьніць маёмасьць канкрэтнага памеру. Выкраданьні цягнуцца да тых часоў, пакуль “ня схопяць за руку” ды ня выкрыюць.

Такога кшталту дзеяньні сьведчаць пра канкрэтызаваны намер датычна памеру выкраданьня, які можа быць любым, у тым ліку й асабліва буйным. З улікам таго, што імкненьне працяглай злачыннай дзейнасьці дэманструе псыхалягічную карысьлівую гатовасьць вінаватага да прыўласьніваньне маёмасьці любога (як атрымаецца) памеру, абьёму, любога кошту, то адказнасьць надыходзіць у залежнасьці ад фактычна надышоўшых наступстваў – памера ўчыненых стратаў. Гэта адзін з варыянтаў працягваемага, але не паўторнага выкраданьня.

Вывучэньне справаў сьведчыць, што акурат такім чынам ацэньваюць суды дзеяньні асобаў, што ўчынілі шэраг выкраданьняў у адзін спосаб.

Наста Курганава – юрысконсульт сумеснай беларуска-нямецкай кампаніі “Dominik". Скончыла аддзяленьне “міжнароднае права” факультэта міжнародных стасункаў БДУ. Галіна навуковых зацікаўленасьцяў – замежны элемэнт у працоўным, гаспадарчым, грамадзянскім праве; міжнароднае прыватнае права.